PlusBoekrecensie

Donald Niedekker schreef nu al een van de wonderlijkste boeken van dit jaar

Waarachtige beschrijvingen uit de permafrost van Donald Niedekker is een levendig verslag van de overwintering op Nova Zembla, maar ook een ruim vier eeuwen omspannende lofzang vol met schitterende beelden.

Dries Muus
Bij de derde poging om Azië te bereiken via de noordelijke vaarroute strandde Willem Barentsz op Nova Zembla. Beeld Gamma-Rapho via Getty Images
Bij de derde poging om Azië te bereiken via de noordelijke vaarroute strandde Willem Barentsz op Nova Zembla.Beeld Gamma-Rapho via Getty Images

Nee hè – niet wéér een roman over een pre-Gouden Eeuwse dichter die meevaart als bemanningslid tijdens Willem Barentsz’ derde poging om Azië te bereiken via de noordelijke vaarroute, die de beroemde overwintering op Nova Zembla in 1597 vervolgens niet overleeft, maar die 425 jaar later tijdens de Grote Dooi uit zijn ijsgraf ontwaakt en eindelijk zijn vier eeuwen omspannende verhaal mag vertellen.

Had schrijver en dichter Donald Niedekker (1963) dan écht niks originelers liggen?

Zijn eerdere roman Als een tijger, als een slak vertelde hij vanuit het perspectief van een gedicht. Ook al zo afgezaagd.

Fabels en tijdsbeelden

In Waarachtige beschrijvingen uit de permafrost vertelt de ontdooide dichter niet alleen over de mislukte doortocht, over Het Behouden Huys en de Noord-Russische ijshel, maar ook over zijn Amsterdamse jeugd – onder heel veel meer.

Zijn vertelling is net zo goed een realistisch reisverslag en tijdsbeeld als een kleine verzameling fabels en legenden. De beschrijvingen van eind zestiende-eeuws Amsterdam zijn heel precies en sterk zintuiglijk: ‘Het rook afwisselend naar zeep van de ziederijen, naar zee van de vismarkt op de sluis, naar bos van de natte basten en de hars uit de nabije houttuinen. Maar niet zelden werd je misselijk van een zware rottende lucht uit de grachten.’ Niedekker weet ook het complete tijdsgewricht te vatten: ‘Er waren meer werelden, er waren meer zonnen, meer sterrenstelsels, meer goden, meer esthetica’s, meer ikken in een ik.’

Regenworm

Even charmant als de fabels, even overtuigend als het tijdsbeeld, zijn de schijnbaar doodgewone, tijdloze taferelen die de dichter schitterend beschrijft. Daarin schuilt misschien de grootste kracht van dit wonderlijke boek: in de even toegankelijke als bedwelmende stijl, de zangerige alinea’s waarin Niedekker een roesachtige verbeelding combineert met een haarscherpe blik, alsof hij tegelijk woorddronken en broodnuchter is.

Oké, een dichter die na 425 jaar in een lofzang uitbarst is wonderlijk, lijkt Niedekker te zeggen – maar een regenworm die boven de grond komt, ‘heel rustig zich strekkend en intrekkend’, is dat óók: ‘Het leek een geboorte en ik ben het nooit vergeten’; ruim vier eeuwen later staat het de verteller scherper voor de geest dan het gezicht van zijn vader: ‘De worm die uit de aarde kwam gekropen als een ontluikende bloem, een aankondiging, een openbaring of een vallende ster. Maar de worm had aan zichzelf genoeg om wonder te zijn.’

null Beeld

Waarachtige beschrijvingen uit de permafrost

Donald Niedekker
Koppernik, €21,50
216 blz.

Meer over