PlusAchtergrond

Doen de Oscars er eigenlijk nog wel toe?

De Oscaruitreiking, hier in 2020, trekt steeds minder kijkers. Beeld Getty
De Oscaruitreiking, hier in 2020, trekt steeds minder kijkers.Beeld Getty

De Oscaruitreiking, in de nacht van zondag op maandag, is nog altijd hét Hollywoodfeest waar alle wereldsterren samenkomen. En toch, miljoenen kijkers haakten de afgelopen jaren af en ook de winnende arthousefilms trekken weinig publiek. Doen de Oscars er eigenlijk nog wel toe?

Gudo Tienhooven

Het is niet voor niets dat er dit jaar liefst tien titels meedingen naar de Oscar voor beste film. In 2018 werd al geschokt gereageerd op de ‘slechts’ 26,5 miljoen Amerikanen die de moeite namen naar de live-uitzending op tv-zender ABC te kijken. Vorig jaar waren dat er nog geen 10 miljoen. Bradley Cooper en Angelina Jolie mogen de rode loper blijven bestormen, de Academy Awards (zoals de prestigieuze prijzen officieel heten), hebben een probleem.

Hoe lok je meer publiek? Misschien dat met tien nominaties de kans dat ook een bioscoopkraker als Spider-Man: No Way Home meedoet, wordt vergroot. Maar nee, de slordige 9000 leden van de Academy die de nominaties bepalen, gingen – op de sciencefictionfilm Dune na – ook dit jaar weer hoofdzakelijk voor films uit het arthousecircuit. Huidige favoriet The Power of the Dog wordt door critici de hemel in geprezen, maar het grote publiek is minder enthousiast over deze ‘trage, moeilijke western’.

De tijd dat door iedereen omarmde films als Braveheart, Titanic en The Lord of the Rings er met het Oscargoud vandoor gingen, is voorbij. In 2017 werd de populaire musical La La Land verslagen door het minimalistische Moonlight, over een homoseksuele zwarte jongen die opgroeit in een ruige buurt van Miami. Vorig jaar won het piepkleine, haast documentair gedraaide drama Nomadland, over mensen die met hun campers door de VS trekken. Helemáál tegen de trend in: de winst voor de Zuid-Koreaanse thriller Parasite, het jaar ervoor.

Veel publiciteit

“Blockbusters zijn óók best leuk,” zegt filmmaker en Academylid Paula van der Oest (Tonio, Lucia de B.). “Maar of je er echt door wordt geraakt? Van het meesterlijke Parasite word ik veel gelukkiger, dat is tenminste een eigenzinnige, brutale film. Ik denk dat de Oscar meer dan ooit een kwaliteitspredikaat heeft. Het is toch goed dat meer mensen Moonlight zagen? Een Oscar? Nou, dat zal wel wat zijn dan, is de gedachte. Film wordt door de Academy nu meer als een kunstvorm beschouwd.”

Het lidmaatschap heeft Van der Oest te danken aan haar film Zus en Zo (met onder anderen Halina Reijn) die in 2003 werd genomineerd voor de beste niet-Engelstalige productie. “Het gaf een hoop publiciteit, maar het effect in de bioscoop stelde niet zo veel voor. Misschien omdat het speelde rond de moord op Pim Fortuyn. Ik had ineens veel meetings over de ontwikkeling van internationale producties, maar voor ik het wist stond ik weer gewoon op het schoolplein op mijn kinderen te wachten hoor,” lacht de cineaste. “En die nominatie is nu niet meer houdbaar, daar is ie te oud voor.”

‘Je bent kredietwaardiger’

Een jaar later kreeg ook Ben Sombogaart een nominatie, voor zijn film De Tweeling met Thekla Reuten. “Dat zette toch wel zoden aan de dijk,” vertelt de regisseur. “Er liggen ineens allemaal scenario’s van Amerikaanse producenten in je brievenbus. Je wordt kredietwaardiger. Toen de nominatie bekend werd, zat ik midden in de voorbereidingen van (de internationale coproductie) Kruistocht in Spijkerbroek. Wij kregen toen ineens heel makkelijk geld los bij producenten in Engeland, Duitsland en Hongarije.”

Sombogaart, overigens géén lid van de Academy, vertelt dat hij vervolgens werd gepolst eens een kijkje te komen nemen in de Amerikaanse filmindustrie. “Maar daar had ik gewoon niet zo’n behoefte aan. Ik kon in Nederland ontzettend leuke dingen doen, dus ik ben lekker hier gebleven.”

Ook Sombogaart, die na het Oscaravontuur verantwoordelijk werd voor succesvolle Nederlandse films als Knielen op een bed violen en Mijn beste vriendin Anne Frank, is blij dat de Oscars tegenwoordig gaan naar de meer uitdagende cinema. “Zo krijgen die films ook wat aandacht. Ik heb het idee dat de leden ook wat bewuster raken van maatschappelijke trends en er beter wordt gekeken naar diversiteit.”

Conservatieve witte mannen

Maar hoe komt dat nou? Filmeditor en Academylid Job ter Burg – hij monteerde tientallen films waaronder Zwartboek, Brimstone en Benedetta – wijst op het feit dat de club met stemmers doelbewust jonger, diverser en internationaler is geworden om de Oscars meer van deze tijd te maken. Te lang werd geklaagd over ‘die conservatieve, witte mannen die daar nog steeds de dienst uitmaken’.

“En ja, Braveheart was ooit het klassieke type Oscarfilm, maar zeg maar waar die is gebleven,” merkt Ter Burg op. “Je hebt nu grofweg óf grote blockbusters óf kleine, onafhankelijk gefinancierde films. In die eerste categorie zie je tegenwoordig weinig variatie, het zijn vooral Marvel-superheldenfilms. Ze worden wat eenzijdig. En dus is er ruimte in dat tweede segment. Nomadland, Moonlight... ze zouden vijftien jaar terug nog zijn overspoeld door titels uit de groep films met een medium budget, maar die zijn een beetje verdwenen.”

Ter Burgs conclusie: de Oscars werken nog altijd als een goede pr-machine. “Ik denk dat het altijd zin blijft hebben. En eerlijk, het is leuk voor de mensen die aan de nieuwe James Bondfilm werkten om genomineerd te worden, maar ik geloof niet dat ze er een kaartje meer door verkopen.”

Naast The Power of the Dog en Dune maken zondag ook films als West Side Story (Steven Spielbergs remake van de klassieke musical), het Ierse Belfast en het Japanse drama Drive My Car een kans op het belangrijkste beeldje. Job ter Burg houdt zijn kaarten tegen de borst, maar Paula van der Oest wil wel prijsgeven waar ze op stemt: het satirische Don’t Look Up met Leonardo DiCaprio. Zijn personage waarschuwt de wereld vergeefs voor een naderende meteoriet die de Aarde zal vernietigen. “Fantastisch, een krankzinnige film die ons een spiegel voorhoudt. Dit kan er gebeuren als je niet gelooft wat er in het nieuws wordt verteld.”

En de Oscars gaan (waarschijnlijk) naar...

Beste Film: The Power of the Dog

Westerns deden decennialang aan het oppervlakkig vereren van machtsgeile machomannen. Het knap gelaagde The Power of the Dog maakt definitief gehakt van dat imago. Geen gemakkelijke film, wel een die in je kop blijft spoken.

Gevaarlijke outsider: CODA

Won onlangs zeer verrassend de Producer’s Guild Award, een van de belangrijkste graadmeters van de Oscars. Een heerlijke tragikomedie over een tienermeisje dat een zangcarrière ambieert, maar door haar dove ouders wordt geacht te helpen bij hun visserijbedrijf. Zo’n film die iedereen wel goed vindt.

Beste Acteur: Will Smith (King Richard)

Een beroemde en door de hele wereld vriendelijk gevonden acteur die kan terugkijken op een carrière vol hoogte- en dieptepunten en nu eindelijk een kroon op zijn werk kan zetten: de Academy trappelt van ongeduld om Smith te bekronen voor zijn prachtrol als de vader van de tenniszussen Venus en Serena Williams.

Gevaarlijke outsider: Benedict Cumberbatch (The Power of the Dog)

Zijn personage Phil Burbank is de alfacowboy 2.0 in het uitgestrekte Montana van de jaren twintig vorige eeuw. Een narcistische eikel. Of is er toch meer met hem aan de hand? Een onvergetelijk filmkarakter. In een ideale wereld wint Cumberbatch.

Beste Actrice: Jessica Chastain (The Eyes of Tammy Faye)

Een lastig te voorspellen categorie. Het onderbuikgevoel zegt dat Chastain (Zero Dark Thirty) wint, omdat ze doet waar ze bij de Oscars van smullen: een complete fysieke metamorfose ondergaan. Ze speelt een tv-evangelist die door schandalen ten val wordt gebracht. Waargebeurd, ook daar is de Academy dol op.

Gevaarlijke outsider: Olivia Colman (The Lost Daughter)

Colman won al eerder voor haar rol als de knettergekke Queen Anne in The Favourite, maar ze is eigenlijk beter in deze Netflixfilm over een gekwelde vrouw die wordt achtervolgt door de keuzes die ze ooit maakte als jonge moeder.

Beste Animatie: Encanto

Deze fijne Disneyfilm over een Colombiaanse familie met magische krachten, is een lust voor het oog (kleurtjes, héél veel kleurtjes!), het oor (de liedjes zijn van musicalgenie Lin-Manuel Miranda) en het kinderbrein (jezelf durven zijn, je kent het wel).

Gevaarlijke outsider: Flee

Als ze écht ballen hebben bij de Academy, gaat de prijs naar deze grimmigere animatie uit Denemarken, over een Afghaanse vluchteling die voor het eerst zijn traumatische verleden uit de doeken doet. Een getekende documentaire is al een zeldzaamheid, maar Flee is bovenal zeldzaam mooi. Animatie is echt niet alleen voor kinderen.

Beste Internationale Film: Drive My Car

Een inkoppertje, al is het maar omdat dit drie uur durende Japanse drama, gebaseerd op een verhaal van Haruki Murakami, óók genomineerd is in de belangrijkste categorie ‘Beste Film’. Een meesterwerk over een rouwende theaterregisseur. Voor de geduldige kijker, dat wel.

Gevaarlijke outsider: The Worst Person in the World

Uit Noorwegen komt een raak portret van een dertiger die gebukt gaat onder de hedendaagse prestatiedruk. Kinderen krijgen, trouwen, van je passie je werk maken; Julie wordt gek van haar eigen besluiteloosheid. Grappig, ontroerend en goudeerlijk.

Meer over