PlusRecensie

Dit fotoboek doet je verlangen naar een besneeuwd Amsterdam

De Reguliersgracht. Beeld Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier
De Reguliersgracht.Beeld Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier

De hoofdstad in de winter. Fotografe Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier legde het vast in het boek Winter in Amsterdam. Bijna tijdloze, verstilde foto’s van de stad, met en zonder sneeuw.

Maarten Moll

De eerste foto in het boek Winter in Amsterdam is een foto van George H. Breitner. Brouwersgracht met de blik op de Korte Prinsengracht, gemaakt in de periode 1902-1908. Er ligt sneeuw op straat, op de brug, op het dek van de schuit die in de gracht ligt. Te zien zijn ook nog de oude pakhuizen Bergen en Tromsoe (er was ook nog een Hammerfest). Prachtig.

De foto is opgenomen als illustratie bij het essay van schrijver Oek de Jong dat het boek inleidt. De verstilde stad, heet dat essay, waarin De Jong schrijft over het werk van fotografe Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier (1953), die tientallen jaren de oude binnenstad van Amsterdam heeft gefotografeerd.

‘Voor haar stadsgezichten lijkt de schilder en fotograaf George Hendrik Breitner (1857-1923) de belangrijkste inspiratiebron,’ schrijft De Jong. ‘Breitner woonde in hetzelfde stadsdeel als Van Hövell en heeft daar veelvuldig gefotografeerd.’

De Raadhuisstraat. Beeld Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier
De Raadhuisstraat.Beeld Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier

Belangrijkste inspiratiebron

Raar, dat woord ‘lijkt’. Breitner ís de belangrijkste inspiratiebron. Zijn foto is bijna een hedendaagse afbeelding die zo in dit boek als een originele Van Hövell had kunnen staan. Zoals de foto die Van Hövell in 2011 nam van de Oudezijdsvoorburgwal (pagina 49) eigenlijk zo in het oeuvre van Breitner had gepast.

Ook omdat op die Breitner zo weinig te zien is dat de tijd weggeeft. De Jong: ‘Toen ik de winterse stadsbeelden van Van Hövell voor het eerst zag, verbaasde het me dat ze deze foto’s van de stad had kunnen nemen met zo weinig van het alledaagse stadsleven en zo weinig hedendaagsheid in het beeld. Waar zijn de auto’s en de vrachtwagens, de vele fietsers en scooters, de nog talrijker voetgangers, de zo vertrouwde trossen fietsen aan de brugleuningen, de reclames en uithangborden? Kennelijk is het toch nog mogelijk om de grachtengordel zo te fotograferen, zo stil en zo leeg.’

Die verstilde foto’s zijn een mooi contrast met hoe druk en vol het ook kan zijn in de stad.

De Oudezijds Voorburgwal, bij de Oude Kerk. Beeld Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier
De Oudezijds Voorburgwal, bij de Oude Kerk.Beeld Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier

Zwarte figuurtjes op het ijs

Sil en leeg, zo is het op de meeste van de foto’s van Van Hövell in Winter in Amsterdam. Tijdloos, ook, zelfs als er auto’s en fietsen op zijn te zien. Het zijn bijna beelden die je zou willen kapen om er in je eentje in rond te lopen. Over verlaten bruggen, met die knerpende sneeuw onder je voeten. Langs die natte, koude Raadhuisstraat. Over de grachten. Om de stad – sommige foto’s geven je toch het gevoel dat een virus de mensheid heeft weggevaagd – voor jezelf te hebben.

En als er al eens mensen te zien zijn op de foto’s van Van Hövell, zijn dat meestal mensen op de grachten. Schaatsers. De Jong: ‘Maar schaatsers, die zwarte figuurtjes op het ijs, zijn in zekere zin eeuwenoude gestaltes. (...) het zijn gestaltes die al eeuwenlang op schilderijen en foto’s van Hollandse winters te zien zijn.’

En zo pelt De Jong nog een keer de hedendaagsheid van de foto’s om ze weer tijdloos te maken.

Wat deze fraaie foto’s van Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier in elk geval doen: je gaat naar een besneeuwd Amsterdam verlangen.

Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier: Winter in Amsterdam, Waanders Uitgevers, 144 blz., €29,95. Beeld Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier
Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier: Winter in Amsterdam, Waanders Uitgevers, 144 blz., €29,95.Beeld Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier
Meer over