PlusAchtergrond

Die Leere Mitte: debuutfilm van kunstsuperster en Idfa-eregast Hito Steyerl

Idfa-eregast Hito Steyerl begon als documentairemaker maar ontpopte zich als kunstsuperster. Haar debuutfilm is nu weer te zien, samen met haar top 10.

Edo Dijksterhuis
Die Leere Mitte van Hito Steyerl werd in 1998 vertoond op Idfa en nu weer, omdat ze dit jaar Idfa-eregast is. Beeld Roos Trommelen
Die Leere Mitte van Hito Steyerl werd in 1998 vertoond op Idfa en nu weer, omdat ze dit jaar Idfa-eregast is.Beeld Roos Trommelen

In 1990 strijkt een groep krakers neer in de voormalige ‘dodenzone’, het mijnenveld tussen Oost- en West-Berlijn. Hito Steyerl filmt het tentenkamp en legt hun rake voorspelling vast: dit niemandsland zal snel geclaimd worden door het grootkapitaal. In de jaren erna legt Steyerl vast hoe de laatste restjes Berlijnse Muur verdwijnen en nieuwe hekken verschijnen. Daarachter worden de nieuwe Reichstag en hoofdkantoren van multinationals gebouwd.

De middellange film Die Leere Mitte werd in 1998 vertoond op Idfa en nu weer, omdat Steyerl de Idfa-eregast van dit jaar is. Daarmee heeft het festival eens niet gekozen voor een documentaireveteraan. Steyerl behoort tot de kunstwereld, de internationale top zelfs. Haar werk is vertoond op zo’n beetje alle belangrijke biënnales, in 2017 stond ze nummer 1 op de ArtReview Power 100-lijst en zes jaar geleden was ze de eerste laureaat van de Eye Art & Film Prize.

Xenofobe bouwvakkers

Tijdens haar eerste Idfa-bezoek, 23 jaar geleden, koesterde de Duitse kunstenaar nog ambities als documentairemaker. Ze had de filmacademies van München en Yokohama doorlopen en werkte als assistent voor Wim Wenders. Het was in opdracht van die regisseur dat ze gewapend met een videocamera naar de Berlijnse Muur trok. Wenders wilde de locaties van zijn hitfilm Der Himmel über Berlin vastleggen. De punks in de dodenzone waren bijvangst, maar voor Steyerl aanleiding voor een eigen film.

In Die Leere Mitte duikt Steyerl in het verleden van Berlijn. Beeld IDFA
In Die Leere Mitte duikt Steyerl in het verleden van Berlijn.Beeld IDFA

Die Leere Mitte is een essayistische documentaire met een activistische ondertoon. Steyerl duikt in het verleden van Berlijn als plek waar in 1885 de grenzen van koloniaal Afrika werden getrokken en later de geallieerden slagbomen neerzetten. Xenofobe bouwvakkers die protesteren tegen migrantenarbeiders zet ze tegenover in elkaar geslagen uitwisselingsstudenten uit China. Voor dit soort films was eind jaren 90 geen ruimte meer, had Steyerl het gevoel. Musea en galeries ontvingen haar wel met open armen en zo rolde ze de kunstwereld in.

Overzichtstentoonstelling Stedelijk

De titels die Steyerl selecteerde voor haar Idfa-top 10 reflecteren de cinematografische invloeden die haar eigen werk nog steeds vertoont. Het varieert van de feministische klassieker Semiotics of the Kitchen (1975) tot Citizenfour (2014) over klokkenluider Edward Snowden.

Behalve Die Leere Mitte is van Steyerl zelf niets te zien. Dat was oorspronkelijk wel het plan, aangezien het Stedelijk Museum gelijktijdig een overzichtstentoonstelling van de Duitse superster zou organiseren. Vanwege corona is die echter uitgesteld tot voorjaar 2022. Dan zijn in het museum niet alleen haar films te zien, maar ook een nieuwe performance waarin ze in de museumwinkel kunst probeert te verkopen.

Die Leere Mitte: 19 november in Tuschinski (incl. gesprek met Steyerl) en 26 november in Eye

Meer over