PlusRecensie

Die ersten Menschen: angstaanjagend en intens drama

Met Die ersten Menschen van de jong gestorven Duitse belofte Rudi Stephan lieten De Nationale Opera en het Holland Festival donderdag weten dat ze hunkeren naar volle zalen.

Erik Voermans
Die ersten Menschen, De Nationale Opera Beeld De Nationale Opera
Die ersten Menschen, De Nationale OperaBeeld De Nationale Opera

Op anderhalve meter afstand van elkaar keek het publiek met een voelbare gretigheid naar het bijbelverhaal van de vier eerste mensen, in een psychologisch en erotisch onder hoogspanning gezette versie van librettist Otto Borngräber. Stephan leefde niet lang genoeg om verder te komen dan een eerste versie van de bijbehorende muziek. Op zijn 27ste sneuvelde hij in 1915 tijdens WO1 aan het Galicische front. De opera werd tot aan de jaren vijftig te hooi en te gras in een gereviseerde vorm opgevoerd en verdween daarna uit het zicht.

Dat DNO het werk nu weer heeft opgetuigd, wekt bijzondere belangstelling, al was het maar omdat Rudi Stephan door de eminente musicoloog Marius Flothuis in zijn boek Mijlpalen & keerpunten wordt genoemd als een van de opmerkelijkste stemmen in de muziek van de 20ste eeuw. Met het Concertgebouworkest onder François-Xavier Roth als begeleidend ensemble en met fantastische vocale solisten wordt het werk bovendien in een glanzende gedaante over het voetlicht gebracht.

Reusachtig talent

De muziek getuigt zonder meer van een reusachtig talent, maar Stephan maakte een beginnersfout door niet drastisch de schaar te zetten in Borngräbers tekst. Zijn orkesttexturen zijn veelvuldig prachtig en net zo doorzichtig als het gaasdoek waar scènebeelden op worden geprojecteerd.

Regisseur Calixto Bieito presenteert Die ersten Menschen als het verhaal van een disfunctioneel gezin, waarin Chawa smacht naar vleselijke liefde en sensueel in de weer is met allerhande soorten fruit. Adahm denkt alleen maar aan werken. Zoon Chabel is een godsdienstwaanzinnige zemel en de andere zoon Kajin een seksueel gefrustreerde, gefnuikte hedonist, die geilt op zijn moeder, van alles wil, maar niks mag.

Vanaf het eerste, stil geacteerde beeld van het gezin in een wit huisje, is kinderlijk duidelijk dat Kajin de outcast is. Muzikaal maakt hij zijn opwachting met zachte, broeierige en dreigende paukenslagen, terwijl Chabel wordt geïntroduceerd met zoete strijkersklanken. Chabel krijgt van Chawa een kus, Kajin hoogstens een aai over de bol.

Dat dit niet goed kan aflopen, wisten we al uit Genesis 4:1-16.

Moord

En inderdaad, Kajin vermoordt zijn broer met het vruchtbaarheidsbeeld dat zijn moeder heeft gekleid. En aan het slot zijn Chawa en Adahm nog verder van elkaar verwijderd dan aan het begin, waarmee Bieito overigens lijnrecht ingaat tegen het hoopvolle einde in het libretto.

Mkyle Ketelsen (Adahm), Annette Dasch (Chawa), John Osborn (Chabel) en Leigh Melrose zingen en acteren hun moordend zware rollen grandioos en angstaanjagend intens, al moeten ze soms vergeefs opboksen tegen het orkest dat niet in de bak, maar achter op het podium is gesitueerd – een visueel fraai, maar muzikaal totaal contraproductief idee.

De stream van Die ersten Menschen is te zien vanaf 25 juni om 20.00 uur via Arte Concerten via de platforms van DNO en het Holland Festival.

Klassiek

De Nationale Opera/Holland Festival
Wat Rudi Stephan – Die ersten Menschen
Regie Calixto Bieito
Gezien 3 juni in Nationale Opera & Ballet
Nog te zien 6, 9, 19, 20, 23 juni

Meer over