PlusRecensie

Der Besuch der alten Dame is provocatief, geestig en soms wat belerend

Der Besuch der alten Dame van Nicolas Stemann op het Holland Festival is provocatief, geestig en soms wat belerend.

Lorianne van Gelder
Sebastian Rudolph speelt in Der Besuch der alten Dame meerdere rollen. Beeld Zoe Aubry
Sebastian Rudolph speelt in Der Besuch der alten Dame meerdere rollen.Beeld Zoe Aubry

Er is goed en slecht nieuws, komt Nicolas Stemann, regisseur en associate artist van het Holland Festival, vooraf vertellen. Het slechte nieuws: acteur Sebastian Rudolph is van zijn fiets gevallen en heeft zijn knie bezeerd. Maar het goede nieuws is dat hij gewoon speelt, zij het met een kruk. “Lees daar geen betekenis in. Of wel. Of niet.”

De toon is gezet. Stemann speelt met onze verwachtingen. Hij koos niet voor niets een toneelstuk uit 1956, Der Besuch der alten Dame van Friedrich Dürrenmatt, dat in Zwitserland bekender is dan welk stuk ook en in het Duitse taalgebied door zo’n beetje elke scholier wordt gelezen. Vervolgens zette hij het volledig naar zijn hand. Zo laat hij de vijfendertig personages spelen door slechts twee acteurs en een muzikant.

Het verhaal is even simpel als ingenieus. Een oude dame, Claire Zachanassian, komt na decennia terug in het dorp waar ze opgroeide. Ze is steenrijk en belooft de verarmde gemeenschap een miljard te schenken. Op één voorwaarde: iemand moet de burgemeester doden. Deze Alfred Ill heeft haar als tiener zwanger gemaakt en verlaten.

Acteurs Patrycia Ziółkowska en Sebastian Rudolph spelen met een waanzinnige energie. Vooral Ziółkowska is een zinderende aanwezigheid op het toneel, maar ook erbuiten, want de twee bewegen zich voor en naast het podium, heel dicht op het publiek. Ze spelen afwisselend hoofdrollen en bijrollen en becommentariëren elkaar en het stuk.

Stemann neemt de gelegenheid te baat om het stuk, dat destijds de post-oorlogse angst vatte van een terugkeer van verstotenen die wraak wilden nemen, om te vormen naar een kritiek op hedendaags seksisme en consumentisme. In de tweede akte wordt het podium bezaaid met gele schoenen, die iedereen ‘op de pof’, op een ‘gele creditcard’ koopt – anticiperend op de dood van de burgemeester, of gewoon uit hedonistisch verlangen naar ‘jezelf iets gunnen’. En Rudolph speelt met zijn ‘overbodigheid’ als witte heteroman.

De energieke elektronische muziek die Camilla Sparksss maakt is een fijne onderbreking van de stortvloed aan gesproken woorden. Alleen de tekst onder de muziek slaat een beetje door. ‘This is what is left of Europe,’ schreeuwt Sparksss als een boze punkfurie. Wat van ons continent overblijft is ‘a hobby of humanity, a play.’

Dan vragen zij en de acteurs aan het publiek wie gerechtigheid wil en wie wil opkomen voor zijn idealen. Steek je hand in de lucht! Het brave theaterpubliek roert zich nauwelijks. Is het de bedoeling echt te reageren? Of is deze beklaagdenbank ook weer een spel? Zo vingerwijzend had in elk geval niet gehoeven. Zonder een volksstemming komt de boodschap ook wel over.

Der Besuch der alten Dame

Door Nicolas Stemann, Schauspielhaus Zürich
Met Patrycia Ziolkowska en Sebastian Rudolph
Gezien 11/6, Internationaal Theater Amsterdam

Meer over