PlusExpositierecensie

De schoonheid van het alledaagse zwoegen in Huis Marseille

Zuid-Afrikaanse bruiden, Amerikaanse socialites en Zuid-Hollandse boeren komen samen in een groepstentoonstelling in Huis Marseille met losse opzet, maar krachtige impact. Eén supertalent steekt overal bovenuit.

Edo Dijksterhuis
Death of George Floyd, 2020: Actualiteit en symboliek in één ijzersterk beeld
 Beeld Lindokuhle Sobekwa
Death of George Floyd, 2020: Actualiteit en symboliek in één ijzersterk beeldBeeld Lindokuhle Sobekwa

Pas 27 jaar oud en nu al kandidaat-lid van Magnum, ’s werelds beroemdste fotoagentschap. Dat is een grote prestatie naar alle maatstaven, maar helemaal voor een jongen uit een Zuid-Afrikaans township. En dan te bedenken dat Lindokuhle Sobekwa pas op zijn zeventiende voor het eerst een camera in handen kreeg. Die richtte hij op buurtbewoners verslaafd aan nyaope, een goedkope vorm van heroïne. Hij legde hun dagen vast, van ontwaken via doelloos rondhangen tot het laatste shot voor het slapengaan. Maar hij deed dat zonder medelijden of moralistisch vingertje, en zonder sensatiezucht.

De schoonheid van het alledaagse zwoegen

Sobekwa’s foto-essay werd opgepikt door diverse internationale media. Dat hij geen eendagsvlieg is, blijkt uit zijn tentoonstelling Umkhondo. Tracing Memory in Huis Marseille, waar de authentieke verbeeldingskracht van de wand knalt.

Bijzonder aangrijpend is I Carry Her Photo With Me over Sobekwa’s oudere zus, die verdween toen hij zeven jaar oud was en pas vijftien jaar later, zonder enige verklaring, weer opdook, maar vlak daarna overleed. Ondanks Sobekwa’s aandringen liet zij zich niet fotograferen, waardoor hij zich haar moet herinneren aan de hand van beelden van vriendinnen of plekken waar hij haar heeft gezocht. Ze zijn verzameld in een plakboek, waarvan de pagina’s worden geprojecteerd.

Sobekwa’s werk is onderdeel van The beauty of the world so heavy, dat geen traditionele groepstentoonstelling is, maar een optelsom van vijf solo’s. Rode draad is de schoonheid van het alledaagse zwoegen. Dat klinkt erg losjes en een beetje clichématig, maar het werkt, omdat er net genoeg dwarsverbanden of parallellen zijn om het geheel als een soort hink-stap-sprongestafette te ervaren.

Sobekwa's authentieke verbeeldingskracht knalt van de wand in Huis Marseille. Deze foto is genomen na een protest tegen stroomuitval tijdens een lockdown in Thokoza, Zuid-Afrika in 2020.  Beeld Lindokuhle Sobekwa
Sobekwa's authentieke verbeeldingskracht knalt van de wand in Huis Marseille. Deze foto is genomen na een protest tegen stroomuitval tijdens een lockdown in Thokoza, Zuid-Afrika in 2020.Beeld Lindokuhle Sobekwa

Bruiloften, Iggy Pop en een familieboerderij in Zuid-Holland

Sabelo Mlangeni komt net als Sobekwa uit Zuid-Afrika, maar waar het jonge supertalent zijn eigen onderwerpen bepaalt, beperkt Mlangeni zich tot het genre van de bruiloftsfotografie. Daarbinnen toont hij wel een heel divers beeld: naast mannen en vrouwen in hun paasbest ook homo en queer stellen. Mlangeni brengt iedereen liefdevol in beeld, maar zijn werk heeft meer maatschappelijke dan artistieke waarde.

Dat realiseer je je des te meer als je Latifah’s Wedding van Deana Lawson ziet. De foto’s van deze Amerikaanse kunstenaar ogen spontaan, maar zijn in hoge mate gecomponeerd. We zien niet alleen de echtelieden met dollarbiljetten op hun kleding gespeld maar ook twee plastic borden met soep, een oudere vrouw die afgewend op de achtergrond zit, de gewaden van het kerkkoor en een elektriciteitssnoer dat slordig door het beeld loopt. Net als Sobekwa vertelt Lawson meer dan je op het eerste gezicht ziet, over armoede, het huwelijk als overlevingsstrategie, religie en familie. Dat doet ze bijvoorbeeld ook met een foto van een gapend gat in een skaileren bank die ze Portal noemt: een doorgang naar een andere dimensie, weg van de sleur.

Enscenering heeft Lawson gemeen met Dana Lixenberg. Van haar zijn polaroids te zien die zij maakte tussen 1993 en 2010, vaak als opwarmertje voor het echte werk. Verspreid over meerdere vitrines liggen onder andere Whitney Houston, Iggy Pop en de jonge Donald Trump. Lixenberg portretteerde hen voor bladen als Vogue en Rolling Stone en samen vormen deze ‘fotografische schetsen’ een weerslag van de Amerikaanse beeldcultuur die rond de eeuwwisseling nog internationaal dominant was en zo’n beetje iedere woonkamer binnendrong.

Zuiver documentair is het werk van Dirk Kome, de laatste deelnemer aan The beauty of the world so heavy. Hij fotografeert al 23 jaar het leven op de familieboerderij, in het Zuid-Hollandse dorp Rockanje. We zien zijn ouders grijs en broos worden, zijn broer de leiding overnemen, een paar stuks vee en een rommelig erf. Kome combineert zijn foto’s met archiefmateriaal, bijvoorbeeld over de opbrengst van melkkoeien. Het geheel vormt een indrukwekkend egodocument, maar is ook de registratie van een wereld die aan het verdwijnen is.

Dicht op de huid fotograferen

Toch blijft Sobekwa’s werk na het verlaten van de tentoonstelling het meeste bij. Het is persoonlijk, maar niet particulier. De fotograaf durft bovendien over zijn eigen schaduw te springen, zoals blijkt uit de serie Daleside. Voor deze serie over een verarmd wit mijnbouwstadje wist hij ondanks diepgeworteld racisme het vertrouwen van bewoners te winnen en hen dicht op de huid te fotograferen.

En Sobekwa laat het niet bij simpelweg documenteren. Hij heeft een sterk gevoel voor drama en compositie. Mooiste voorbeeld hiervan is The Death of George Floyd. In een donkere woonkamer zitten rechts vier gezichten in het schijnsel van mobiele telefoons, het nieuws van Floyds moord door de politie verlicht hen. Links komt een jong meisje aanlopen met een grote kaars. Actualiteit en symboliek in één ijzersterk beeld.

The beauty of the world so heavy: t/m 4 september in Huis Marseille