PlusRecensie

De minuut stilte voor Bernard Haitink in het Concertgebouw was het mooist

In een volle Grote Zaal namen donderdagavond het Concertgebouworkest en het publiek staand een minuut stilte in acht voor dirigent Bernard Haitink, die een week eerder was overleden. Het werd een onvergetelijk moment.

Erik Voermans
Het Concertgebouworkest onder leiding van Maksim Jemeljanytsjev. Beeld Simon van Boxtel
Het Concertgebouworkest onder leiding van Maksim Jemeljanytsjev.Beeld Simon van Boxtel

Het was écht stil. Op een projectiescherm boven de bühne, met daarop een foto van de dirigent, zag Haitink dat het goed was. Dat wil zeggen: hoe geliefd hij was in zijn geboortestad, die hij zelf om een brede waaier aan redenen zowel beminde als haatte en alle gemoedstoestanden daartussenin.

Na een sobere, stemmige toespraak in perfect Engels van eerste violist Christian van Eggelen, de voorzitter van de Vereniging Het Concertgebouworkest, speelden de musici onder leiding van de debuterende jonge Rus Maksim Jemeljanytsjev ter nagedachtenis aan Haitink het Adagietto uit Mahlers Vijfde symfonie.

Liefdeszang

Haitink, 27 jaar lang chef-dirigent van het Concertgebouworkest, en onder andere een van de allergrootste Mahlerinterpreten, baarde in 1989 opzien door met de Berliner Philharmoniker het langzaamste Adagietto in de geschiedenis op de plaat te zetten. Mahler heeft er de tempoaanduiding ‘Sehr langsam’ boven gezet. Haitinks voorganger Willem Mengelberg, die Mahler persoonlijk kende en dus dichtbij de bron stond, dirigeerde het Adagietto in iets meer dan zeven minuten en stond op het standpunt dat het om een diep gemeende liefdeszang ging aan het adres van Alma Mahler. Haitink verdubbelde de tijdsduur. Op welk standpunt hij stond weet niemand, behalve dan dat hij zich had laten meeslepen door de gonzende diepte van de Berlijnse strijkers, met hun lange stokken. Van een liefdeszang bleef intussen weinig meer over, al was het wel miraculeus hoe hij de muziek op spanning wist te houden.

Ook Jemeljanytsjev opteerde gisteravond voor een zeer breed tempo. Dat Adagietto werd er rouwmuziek van, maar wat Haitink lukte, kreeg de Rus niet voor elkaar. Hij liet de voortgang van de lange lijnen voortdurend haperen met groteske agogische accenten – korte momenten van inhouden om de muziek meer expressie te verlenen. De ontroering die door Van Eggelens toespraak op scherp was gezet, ging door Jemeljanytsjev na de eerste drie tonen alweer teloor.

Nooit meer...

De gedachten begonnen af te dwalen naar wat we zouden gaan missen. Nooit meer Haitinks scheve glimlach bij het in ontvangst nemen van applaus. Nooit meer die unieke rugsiddering met geheven baton op expressieve hoogtepunten in de muziek. Nooit meer de grootste kalmte en het grootste overzicht waarmee hij de klankkathedralen van Bruckner opbouwde. Nooit meer de tovenarij in Ravels Le jardin féerique, met een strijkersklank die alleen Haitink kon laten ontstaan. Nooit meer de ontsteltenis in het hoenderhok als hij in een interview weer eens iets had gezegd wat hij beter voor zich had kunnen houden.

Na het Adagietto volgde een zeer geslaagd nieuw stuk van Joey Roukens, Vertekende fantasie, een eerbetoon aan Sweelinck en een opdrachtwerk van het orkest. Roukens liet binnen een modern, uiterst kleurrijk idioom mooi Sweelinckachtige harmonieën en cadensen doorschemeren. In het verrassende naspel liet hij de orkestleden neuriën. Een prachtig effect.

Klassiek

Eerbetoon aan Bernard Haitink
Door
Concertgebouworkest o.l.v. Maksim Jemeljanytsjev
Gehoord 28/10, Concertgebouw

Meer over