PlusRecensie

De kunst van Rob Scholte is voor het hoofd: razend slim, met humor

In Zwolle opent zaterdag Reproductie verplicht. Het is de eerste grote tentoonstelling van werk van Rob Scholte sinds 1988. Grote gevoelens lijken er niet aan te pas te komen. Het is kunst voor het hoofd.

Peter van Brummelen
De kunst van Rob Scholte is vaak voorzien van de nodige dosis humor. Beeld Pictoright Amsterdam 2021
De kunst van Rob Scholte is vaak voorzien van de nodige dosis humor.Beeld Pictoright Amsterdam 2021

Te zien is een op groot formaat nageschilderd historisch document, waaraan de kunstenaar zijn eigen naam heeft toegevoegd. In de Engelstalige tekst zegt hij, Rob Scholte, 1200 tot 1250 dollar te willen betalen voor ‘negroes’. Geen andere Europese handelaar biedt zulke goede prijzen. Hij meldt er ook bij kantoor te houden naast het Royal Palace on Dam Square.

De boodschap is moeilijk mis te verstaan: in het schilderij snijdt Scholte de Nederlandse betrokkenheid bij een heel duistere periode in de geschiedenis aan. Geïnspireerd door de recente Black Lives Matter-beweging? Nee, het schilderij maakte hij al in de jaren negentig. Toen waren kolonialisme en slavernij nog niet zulke grote onderwerpen, maar ging het nog wel vaak over apartheid. En zo heet het schilderij ook: Apartheid.

Stammend uit 1997 is Apartheid een van de meer recente werken op de overzichtstentoonstelling Reproductie verplicht. Er hangt ook een serie uit 2005, maar de meeste schilderijen zijn van veel eerder. Niet dat Scholte de laatste decennia niets meer deed, maar wat er uit zijn handen kwam, ligt achter slot en grendel. De inbeslagname ervan is de uitkomst van een bittere juridische strijd over het Rob Scholte Museum, dat de kunstenaar in 2013 opende in het oude postkantoor van Den Helder.

De stand nu: de berooide Rob Scholte woont op 63-jarige leeftijd weer bij zijn moeder, nota bene op zijn oude jongenskamer.

Kunstenaar Rob Scholte: ‘koning van het copyright’. Beeld Michiel van Nieuwkerk
Kunstenaar Rob Scholte: ‘koning van het copyright’.Beeld Michiel van Nieuwkerk

Afschuwelijke aanslag

Het was met die heibel rond dat eigen museum zeker niet de eerste keer dat het rond Scholte niet over zijn kunst maar over heel andere zaken ging. Al in 1994 was er de afschuwelijke aanslag waarbij hij beide onderbenen verloor. Wie daarvoor verantwoordelijk was, is nooit duidelijk geworden. Aannemelijk lijkt dat de aanslag een vergissing was en de in Scholtes auto geplaatste granaat voor iemand anders was bedoeld.

Maar voor altijd zal Scholte er mee worden geassocieerd. Zoals hij een paar jaar na de aanslag in deze krant zei: ‘Niemand zal ooit nog naar een schilderij van mij kunnen kijken zonder te denken aan wat mij is overkomen.’

Toch is dat wat Reproductie verplicht wil: gewoon kijken naar zijn kunst. Rond de tweehonderd werken zijn er te zien, op een tapijt na allemaal schilderijen. De Fundatie organiseerde eerder kleinere tentoonstellingen van werk van Scholte, een groot overzicht ervan was opvallend genoeg al sinds de tentoonstelling How to star in Boijmans Van Beuningen in 1988 in Nederland niet meer te zien.

Originaliteit

Reproductie Verplicht ontleent zijn titel aan een schilderij van Scholte met die naam. Typisch Rob Scholte om met de waarschuwing ‘Reproductie verboden’, zoals die vroeger vaak bij afbeeldingen stond, aan de haal te gaan. De ‘koning van het copyright’ wordt hij genoemd in de catalogus van de tentoonstelling. Originaliteit, of beter, het ontbreken ervan, de onmogelijkheid ervan misschien zelfs wel, is een rode draad bij Scholte en nu dus ook in Zwolle.

Wie Scholte al langer volgt, zal veel bekend voorkomen. Uit de jaren tachtig, de tijd dat hij een van de belangrijkste en bekendste Nederlandse kunstenaars was, zijn er zijn greatest hits. Zo’n popterm is hier op zijn plaats, want er zijn heen en weer de nodige lijntjes te trekken tussen de wereld van Scholte en die van de popmuziek.

In de dezelfde tijd dat hij als kunstenaar opkwam, deed in de muziek sampling zijn intrede. Maar waar het in de popmuziek vrij snel ingeburgerd was om letterlijk te citeren uit werk van anderen, werd daar binnen de beeldende kunst anders tegenaan gekeken.

null Beeld Pictoright Amsterdam 2021
Beeld Pictoright Amsterdam 2021

Solidair met ongevaccineerden

Mocht dat maar zo wat Scholte deed, beelden van anderen verwerken in zijn eigen schilderijen, was de centrale vraag van een artikel dat NRC Handelsblad in die tijd aan hem wijdde. Scholtes briljante reactie: hij schilderde het artikel minutieus na. Of waarschijnlijk: hij liet dat doen, want net als vóór hem Warhol en de meesters van de zeventiende eeuw, werkte hij met assistenten.

Het is vooral kunst voor het hoofd die in Zwolle is te zien. Razend slim, maar vaak ook voorzien van humor. Grote gevoelens lijken er verder niet aan pas te komen, maar dat is ook niet de bedoeling. In Met het oog op morgen zei Scholte onlangs nog niet eens te kunnen werken als hij emotioneel is.

Reproductie verplicht, dat vanwege corona al twee keer werd uitgesteld, zou onder normale omstandigheden vast veel publiek trekken. Nu zijn er de bekende beperkende maatregelen. Rob Scholte heeft laten weten Reproductie verplicht zelf links te laten liggen, uit solidariteit met niet-gevaccineerden.

Reproductie verplicht, Museum De Fundatie, Zwolle, t/m 3 april

Meer over