Plus

De Afrikaanse megaster Angélique Kidjo werkte met íedereen samen – en nu staat ze op het Holland Festival

De Frans-Beninse zangeres, actrice en activiste Angélique Kidjo is dit jaar associate artist van het Holland Festival. Op het programma staat onder meer haar muziektheatervoorstelling Yemandja - An African Fairytale. ‘Ik stond erbij en dacht: dat kan ik veel beter.’

Peter van Brummelen
Vijfvoudig Grammywinnaar Angélique Kidjo: ‘Op mijn zesde duwde mijn moeder me het podium op. Doodeng! Maar de volgende dag vroeg ik: ‘Wanneer mag ik weer?’’ Beeld Fabrice Mabillot
Vijfvoudig Grammywinnaar Angélique Kidjo: ‘Op mijn zesde duwde mijn moeder me het podium op. Doodeng! Maar de volgende dag vroeg ik: ‘Wanneer mag ik weer?’’Beeld Fabrice Mabillot

Als klein meisje durfde Angélique Kidjo al groot te dromen. “Oh nee, dat kan helemaal niet!” reageerde haar moeder toen de kleine Angélique vertelde wat ze wilde worden als ze groot was: James Brown. Verontwaardigd ging ze daarom naar haar vader. Maar ook hij, zelf muzikant, achtte het onmogelijk dat zijn dochter later James Brown zou worden.

Tijdens een bezoek aan Amsterdam vertelt Angélique Kidjo (1960) het verhaal gierend van de lach. “In mijn jeugd was James Brown enorm populair in Benin. Mijn broer had een band die zijn muziek speelde. De zanger maakte werk van zijn imitatie van James Brown; met een pruik op stond hij hard te schreeuwen en deed hij de split. Ik stond erbij en dacht: dat kan ik veel beter.”

James Brown is ze nooit geworden. Ver geschopt heeft ze het wel, in de muziek, maar zeker ook als activiste. Time Magazine zette haar vorig jaar op een lijst van de volgens het blad honderd invloedrijkste personen van de wereld. ‘Afrika’s belangrijkste diva’ noemde Time haar ook, maar sterallures heeft ze allerminst. In gesprek is ze bevlogen en vriendelijk en ook nog eens heel grappig.

Mooie quote van de Amerikaanse oud-president Bill Clinton achter op haar in 2014 verschenen autobiografie Spirit Rising: ‘Het enige dat groter is dan Angélique Kidjo’s stem is haar hart.’

Afrikaanse traditie en westerse funk

Ze werd geboren en groeide op in Ouidah, de Beninse kustplaats van waaruit veel Afrikaanse slaven naar vooral Brazilië werden verscheept. Ook Nederlandse slavenhandelaars waren er actief. “Tegenwoordig staat op het strand van Ouidah een groot monument: The Door of no Return, maar in mijn jeugd werd niet gesproken over de slavernij, dat is in Afrika vaak een enorm taboeonderwerp. Evengoed voelde ik als kind dat er iets gebeurd moest zijn in Ouidah, het hing gewoon in de lucht.”

De geschiedenis van Ouidah en die van haar familie inspireerden haar tot de muziektheatervoorstelling Yemandja, een coproductie van het Holland Festival. Geheel nieuw is het theater niet voor haar. “Mijn moeder was actrice. Ik zat altijd in haar kleedkamer en probeerde de kostuums en maskers uit. Op mijn zesde duwde ze me het podium op. Doodeng vond ik het. Dat nooit meer! Maar de volgende dag vroeg ik mijn moeder: ‘Wanneer mag ik weer?’”

Angélique Kidjo werd geen actrice, maar zangeres. Ze had er in West-Afrika al een zekere bekendheid mee opgebouwd toen ze in 1983 naar Frankrijk trok. “Het was de tijd van de communistische dictatuur in Benin. Je kon worden gearresteerd als je papa of mama tegen je ouders zei in plaats van het verplichte kameraad. Mijn vader zag hoe ik leed en hoe kwaad ik was en zei: ‘Jij moet hier weg, anders loopt het slecht met je af.’”

[Tekst loopt door onder video]

Parijs, waar al een oudere broer woonde, was afzien de eerste tijd. “Ik miste mijn familie en vrienden, kreeg te maken met keihard racisme. Ik heb me nooit zo ongelukkig en verdrietig gevoeld als toen. Mijn broer zei: ‘Na het eerste jaar wordt het beter, geloof me, ik heb het ook meegemaakt.’”

En het werd beter, veel beter. Als zangeres die in haar muziek Afrikaanse traditie mengde met westerse funk en soul werd Kidjo een ster, geliefd in de hele wereld. Voor haar jongste album Mother Nature, waarop ze samenwerkte met collega’s uit heel Afrika, werd ze april dit jaar nog onderscheiden met een Grammy Award (haar vijfde al).

Mister Brown

Een kleine greep uit de lange lijst van westerse collega’s met wie ze eerder werkte: Alicia Keys, Peter Gabriel, Bono, Yo-Yo Ma, Sting, Herbie Hancock, Branford Marsalis, Carlos Santana, Philip Glass, John Legend... Fijn weetje: in de jaren tachtig was ze enige tijd zangeres in de band van Jasper van ‘t Hof, de Nederlandse jazz- en wereldmuziekpianist. Ze hebben nog altijd contact.

Was ze wel eens starstruck? Tsss, het idee. “Als muzikanten muziek maken zijn ze bezig met muziek, niet met elkaars ego’s.”

Nou vooruit, van één ontmoeting was ze wel erg onder de indruk, een ontmoeting per telefoon nog wel. “Ik was op de redactie van Billboard. Zonder dat ik ervan wist had de hoofdredacteur een gesprek voor me geregeld. ‘Ik heb hier mister Brown voor je aan de lijn, Angélique.’ Mister Brown? Ik kende helemaal geen Mister Brown. ‘Pak hem nou toch maar even.’”

De man aan de andere kant van de lijn herkende ze meteen: “Jááááámes Brown!!! Mijn Engels was nog niet zo goed en hij had zo’n heel vet zuidelijk Amerikaans accent, dus ik begreep niets van wat hij zei. Maar toen begon hij te zingen en kon ik meteen invallen: Say it loud! I’m black and I’m proud!

Yemandja - An African Fairytale, 16-18 juni vanaf 20:30 uur, Internationaal Theater Amsterdam

Meer over