Recensie

Dagen als gras: zes verhalen die elk een roman hadden kunnen zijn

null Beeld

Interessant. Op het omslag van Dagen als gras, van de Deense schrijver Jens Christian Grøndahl, staat het woord ‘roman’. Maar de inhoud wordt gevormd door zes lange verhalen. Verhalen die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben. Personages uit het ene verhaal komen niet terug in een ander verhaal. Er is geen sprake van één verteller die alle zes verhalen voor zijn rekening neemt. En de verhalen spelen in verschillende tijden, op verschillende plekken.

Waarom dan die genreaanduiding roman, die toch een eenheid suggereert?

Elk van de zes verhalen in Dagen als gras (het eerste verhaal draagt deze titel) had een roman kunnen zijn. Het zijn rijke verhalen die vaak een lange periode beslaan, anders dan in de meeste verhalen in verhalenbundels, die inzoomen op een enkele gebeurtenis.

Over een jongen die, vlak na de Tweede Wereldoorlog, een jonge Duitse vluchteling ontmoet. Een zoon die zijn ouders ontvlucht en zich opricht als de vertegenwoordiger van illegale migranten. Een politieman die niet gelooft dat een man zelfmoord heeft gepleegd. (Op de vlucht zijn is een overkoepelend thema in Dagen als gras.)

Het zesde verhaal van Dagen als gras schrijft Grøndahl vanuit het perspectief van een vrouw, de 54-jarige Helen Strøm. Met dat, en de vijf andere verhalen, reflecteert hij uitdrukkelijk op een uitspraak die hij in een interview in deze krant deed, twee jaar geleden, naar aanleiding van de toen verschenen MeToo-roman De storm. Grøndahl vond toen dat de literatuur onder vuur lag.

Omdat hij bij jonge schrijvers de drang zag om vooral over zichzelf te schrijven, ‘direct, zonder filter, zonder het in literatuur om te zetten’. Een minachting voor de literatuur, vond hij. En een gevaar voor de verbeelding. “De kans om jezelf te vergeten, te verliezen. (…) En meegaan met die andere personages die andere levens leiden. En dan na het lezen je eigen gevoelens beter begrijpen omdat je over andere personages hebt gelezen die hetzelfde voelden. Door jezelf te vergeten, ontdek je jezelf. (…) Dat is het prachtige van literatuur.”

Inkijkjes

Een gevaar voor de verbeelding zijn de zes verhalen in Dagen als gras dus duidelijk niet. Wat een verbeelding, wat een vernuft! Ik was zes keer helemaal in andere werelden.

Of, verhalen, ZKR’s zou je deze verhalen kunnen noemen, Zeer Korte Romans.

Want Grøndahl hield zich in (en toch ook weer niet). Wat de verhalen ten goede komt. Bijvoorbeeld in het verhaal Edith Wengler, waarin een schrijver de beroemde actrice Edith Wengler ontmoet, en na haar dood besluit haar leven op papier te zetten. Grøndahl scheert een paar keer dicht langs haar leven, om vervolgens weer afstand te nemen. (Ik moest herhaaldelijk aan de weemoedige sfeer in het werk van James Salter denken toen ik dit verhaal las.)

Hij geeft je een paar inkijkjes, zonder al te veel expliciete uitleg. Je leert Edith Wengler kennen, maar ook weer niet helemaal.

Zoals je ook Helen Strøm niet helemaal kunt doorgronden. Grøndahl kroop in de huid van een vrouw. Wat linkt aan het interview waarin hij nog een andere bedreiging voor de literatuur zag: politieke correctheid. “Het idee dat je niet mag schrijven over iets waar je niets vanaf weet.” Gelukkig vindt hij dat je je in een roman alles kunt veroorloven. Omdat het fictie is, verbeelding, en niet direct iets dat met de werkelijkheid te maken heeft. “Je moet ook schrijven over dingen waarvan je niets of niet zoveel afweet. Om je verbeelding te exploiteren.”

Proporties

Wat Jens Christian Grøndahl in Dagen als gras met verve doet.

Met de voor zijn stijl kenmerkende melancholie en heimwee die hij als sluiers om de verhalen wikkelt. Omdat het terugblikken zijn op beslissende momenten. En bij herlezing blijkt dat het verhaal (net als de vijf andere) niet zo boordevol zit als je denkt. Dat het juist andersom is. Dat hij veel heeft weggelaten, en je als lezer zelf invult, waardoor het verhaal uitdijt, en de proporties aanneemt van een roman. Ook door het wisselende vertelperspectief en de verschillende verteltijden.

Deze verhalen zeggen ook iets over de genres verhaal en roman. Moet een verhaal kort zijn? Moet een roman een verhaal van lange adem zijn? Waarom staat op het omslag van Dagen als gras eigenlijk niet ‘romans’? Het maakt niet zoveel uit. Jens Christian Grøndahl schreef zes schitterende romanverhalen.

Fictie

Jens Christian Grøndahl: Dagen als gras

Vertaald door Femke Muller

Meulenhoff, €22,99.

360 blz.

null Beeld
Meer over