PlusTheater

Compromisloze theatermakers Ivo van Hove en Jan Versweyveld kunnen niet zonder elkaar

In de documentaire Twee mannen over Ivo van Hove en zijn levens-en werkpartner Jan Versweyveld volgt Suzanne Raes het maakproces van Age of rage. Twee compromisloze theatermakers die elkaar vroeger ook fysiek te lijf gingen.

Lorianne van Gelder
Jan Versweyveld (links) en Ivo van Hove in de documentaire Twee mannen van Suzanne Raes. Beeld NTR
Jan Versweyveld (links) en Ivo van Hove in de documentaire Twee mannen van Suzanne Raes.Beeld NTR

Zonder Jan Versweyveld zou Ivo van Hove niet de regisseur zijn die hij is. Sterker, Ivo van Hove heeft nog nooit een voorstelling gemaakt zonder zijn liefdes- én werkpartner. Op de vraag wat hij zou doen als Versweyveld weg zou gaan, wil Van Hove dan ook niet antwoorden.

Twee mannen, een documentaire van de NTR, geregisseerd door Suzanne Raes, met interviews door Frénk van der Linden, is een intiem inkijkje in de intensieve, compromisloze samenwerking van dit in theaterland wereldberoemde duo. Van Hove is de grote regisseur, Versweyveld als scenograaf de man van het decor en de fotografie. Internationaal Theater Amsterdam is hun thuis, maar de wereld hun speelveld.

“Ik wil het beste toneel ter wereld maken,” zegt Van Hove. Sinds ze veertig jaar geleden bij elkaar kwamen, zijn ze in werk en leven onafscheidelijk. Versweyveld over zijn geliefde: “Hij was alles wat ik in mezelf miste.”

Interviewer Van der Linden vroeg Suzanne Raes de documentaire te maken. Zij wist eigenlijk weinig van het duo. “Door de interviews begrijp ik waarom het theater voor hen zo heftig en intens is,” zegt Raes (die eerder documentaires over onder meer De Dijk, Greenpeace en de sociale dienst in Zutphen maakte) in een interview met 2doc.nl. Voor Twee mannen volgt ze hen tijdens het heftige repetitieproces van Age of rage, de voorstelling over de Griekse wraaktragedies die vorig jaar in première ging.

Blauw oog, pleister erop

Want heftig en intens is niet alleen hun theater, zo begon ook hun relatie, toen ze elkaar begin jaren tachtig in Antwerpen ontmoetten. In het begin van hun relatie gingen ze elkaar soms fysiek te lijf. Van Hove: “We waren twee mannetjes hè.” Van der Linden vraagt door. Versweyveld: “We vochten ook.... schrammen, blauw oog.... Pleister erop.” Pas toen ze theater gingen maken kreeg hun stormachtige passie een doel.

Het is niet onmiddellijk een voorbeeld van een gezonde relatie, maar binnen het theatrale wel heel poëtisch. Deze mannen kunnen niet zonder elkaar, en niet zonder het theater. Tijdens het maakproces kibbelen ze wat, klaagt Versweyveld dat Van Hove nooit echt groen licht geeft over beslissingen, maar zie je ook hun liefde.

Nét voor de première, op het hoogtepunt van de stress van deze apocalyptische voorstelling vol vuur, modder en uitdagende fysieke prestaties (en een gebroken enkel van actrice Janni Goslinga), zie je Van Hove steeds nerveuzer worden. “Jan, help me, ik sta er helemaal alleen voor. Het is een kutsituatie,” zegt hij. Versweyveld is al even moe en gestrest, maar staat toch weer naast hem en stelt hem gerust.

Voor Versweyveld was het een stap uit de schaduw van zijn beroemde partner. Hij legt veel van zijn hebben en houwen op tafel. Hij deelt dat hij als jonge man een tijdje in een psychiatrische inrichting heeft gezeten. Voor Van Hove is het meer gesneden koek, van hem zien we alleen af en toe iets kwetsbaars, gewend als hij is om overal ter wereld bejubeld te worden en in de schijnwerpers te staan.

Voor de kijker, met of zonder interesse in theater, toont het een fascinerend kijkje in de heftigheid van hun werkwijze: perfectionistisch, veeleisend en met een hang naar echt vuur, echte kogels, echte fysieke uitdagingen.

Uiterlijk is hun leven wat rustiger, zegt Versweyveld, tegen het einde van de film. “We beschadigen elkaar minder.” Een leven zonder elkaar zal niet bestaan, zegt Van Hove resoluut. Met gevoel voor pathos. “Het is een afgrond waar ik niet in wil kijken.”

Twee mannen, woensdagavond 22 juni 22.25 uur in Het Uur van de Wolf op NPO 2

Meer over