PlusInterview

Componist Manfred Trojahn schreef een nieuwe opera: ‘Pierre Audi mag bepalen hoe die afloopt’

Manfred Trojahn is een van de bekendste en meest gespeelde Duitse componisten. In het Opera Forward Festival, dat deze week begint, brengt De Nationale Opera de wereldpremière van Trojahns laatste opera, Eurydice – Die Liebenden, blind, over de fatale geschiedenis van Orfeus en Euridike.

Erik Voermans
Eurydice – Die Liebenden, blind.  Beeld Ruth Walz
Eurydice – Die Liebenden, blind.Beeld Ruth Walz

In 2011 heeft u uw vrouw beloofd eindelijk eens een echte komische opera te schrijven. Nu komt u met het verhaal van Orfeus en Euridike. Niet bijzonder komisch.

“Nee. Het is me inderdaad weer niet gelukt. Ik wilde aanvankelijk iets met The Wind in the Willows doen, maar daar kwam ik om allerlei redenen niet uit. Orest, dat in 2011 hier in dit geweldige operahuis in première is gegaan, was een gitzwart stuk. De belofte aan mijn vrouw had ermee te maken dat je niet voortdurend in zo’n donkerte moet willen leven. Maar ik vrees dat ook de volgende projecten die op stapel staan niet bijzonder komisch zullen zijn.” Brede lach.

De nieuwe opera, Eurydice – Die Liebenden, blind, noemt hij een uitgesproken ‘lyrisch stuk’. “Ik heb de opera in episoden opgedeeld, waarvan je er enkele zeker speels zou kunnen noemen. Dat stemt me wel met tevredenheid.”

Hij had het stuk eigenlijk een Franse titel willen geven en het libretto in het Frans willen schrijven, maar hij is er uiteindelijk toch voor teruggeschrokken. “Maar de Franse tonen, het coloriet, het parfum, is ruimschoots aanwezig in de muziek. De muziek heeft twee gezichten. Aan de ene kant heb je de muziek ‘van de andere zijde’, die atonaal is en die hint naar eigentijdse Franse muziek. En de andere kant is heel welluidend eigenlijk, al is er wel chromatiek. Het een gaat voortdurend langzaam in het andere over.”

De opera vertelt de bekende mythe van Orfeus, die zijn lief Euridike verliest en haar in de onderwereld achternagaat om haar terug te halen. “Bij mij beginnen we in een trein, daarna een boot; klassieke gegevens. Uiteindelijk gaat de opera om de vraag wat dood nu precies is.”

Wat voor muziek hoort daarbij? Had u een visioen?

“Er komen veel dingen en ideeën samen, die je deels ook pas vindt als je eenmaal aan het schrijven bent. Ik wist bijvoorbeeld pas welke muziek bij de dood van Eurydice moest klinken toen ik eenmaal op dat punt was aanbeland. Voor de koren heb ik sonnetten van Rilke gebruikt.”

Heeft u specifieke ideeën over de regie?

“Zo min mogelijk, tegenwoordig. Dat is een leerproces geweest. Ik ben erachter gekomen dat een componist iets wezenlijk anders doet dan een regisseur. Een componist maakt een stuk dat alle denkbare ensceneringen mogelijk maakt. Een regisseur beperkt zich juist tot één concept, namelijk het zijne. In Eurydice is het zelfs aan de regisseur, Pierre Audi in dit geval, om te bepalen hoe de opera afloopt, want er zijn meerdere mogelijkheden. Ik vind het daarom geen goede ontwikkeling dat jonge componisten en regisseurs van het begin af aan nauw samenwerken. Ik moet eraan toevoegen dat de meeste van mijn opera’s meerdere malen zijn opgevoerd. Ik besef dat ik me in een luxepositie bevind.”

Manfred Trojahn wilde in zijn jeugd boswachter worden, maar na een confrontatie met Don Giovanni, op zijn tiende, een radio-opname van Ferenc Fricsay die hij bij zijn oma thuis hoorde, wist hij opeens wat hij met zijn leven aan moest. “Ik zei tegen mijn oma: wat deze Mozart doet, dat wil ik ook! Vanaf die dag heb ik alleen maar noten zitten schrijven. School verwaarloosde ik volkomen. Omdat mijn familie niet bijzonder muzikaal is, heb ik alles uit boeken geleerd. Op mijn veertiende kreeg ik pas echt les. Het was een obsessie, bijna een gekte, die ik zelf ook niet begreep. Voor mijn scholing was het catastrofaal, hoewel ik zelfs professor ben geworden zonder ooit zelf eindexamen te hebben gedaan. Die obsessie is op mijn 72ste nog steeds even groot, ook al omdat ik nog steeds niet overal een antwoord op heb of weet wat me precies te doen staat. Met Orfeus ben ik al sinds 2005 bezig.”

Zijn er stukken in uw oeuvre die volledig zijn gelukt?

“Moeilijk te zeggen. Picasso zei ooit dat er geen kunst bestaat die ‘af’ is. Daar zou ik me graag bij willen aansluiten. Je weet altijd waar het niet net is geworden wat je voor ogen had. En dat komt waarschijnlijk omdat je nooit zult weten wat je mogelijkheden zijn.”

Opera Forward Festival. Trojahn – Eurydice – Die Liebenden, blind. Nederlands Philharmon isch Orkest o.l.v. Erik Nielsen. Regie: Pierre Audi. Voorstellingen 5 t/m 17 maart in Nationale Opera & Ballet.

Meer over