PlusAchtergrond

Cinedans duikt de archieven in: ‘Die dansers zetten zoiets sterks neer’

In samenwerking met het Nederlands Dans Theater presenteert het festival Cinedans een winterprogramma met vroege paradepaardjes uit het archief.

Jacq. Algra
Nederlands Dans Theater, Silent Cries van Jiri Kylian met Sabine Kupferberg. Beeld Joris-Jan Bos
Nederlands Dans Theater, Silent Cries van Jiri Kylian met Sabine Kupferberg.Beeld Joris-Jan Bos

A sort of van Mats Ek is de eerste choreografie die we zien in A-Z van het Nederlands Dans Theater. De compilatie van tiensecondenfragmenten trakteert de kijker in totaal op meer dan een uur dans en is dankzij Cinedans nu online te bekijken in het programma Let’s go out to the field - Dance heritage unlocked.

Op de zolder

A-Z werd gemaakt ter ere van het zestigjarig jubileum van het gezelschap en brengt het scala aan choreografen in beeld waarmee het groot werd. Van de eerste Amerikanen Jennifer Muller en John Butler, via de Israëlische Ohad Naharin, Spaanse Nacho Duato, in Duitsland gestationeerde William Forsythe en in Nederland gearriveerde Shusaku Takeuchi, tot en met de nieuwe generatie met Marina Mascarell en Sharon Eyal. En natuurlijk meesterchoreografen Hans van Manen en Jirí Kylián.

Voormalig videomaster Dicky Schuttel selecteerde de danskunstwerken, Elsbeth Dekker verzamelde alle credits. Dekker studeerde kunstgeschiedenis en rechten en schrijft nu aan de Vrije Universiteit een proefschrift over eigendomsrecht met betrekking tot koloniale collecties. Daarvóór werkte ze vijf jaar aan het archief van NDT.

“Er is vaak weinig aandacht voor archieven bij gezelschappen. Al het materiaal ligt te verstoffen op een zolder. Dat is treurig, want het is echt een rijk stuk Nederlandse cultuurgeschiedenis. Je kunt er ook niet zo maar iets mee, want overal zitten rechten op en niemand weet precies hoe het geregeld is als je gefilmd materiaal wil laten zien.”

Als je zoals NDT of Het Nationale Ballet echter decennialang subsidie ontvangt om danskunst te creëren, ligt er uiteraard ook een taak om het opgebouwde repertoire te ontsluiten voor publiek.

“NDT heeft daarom extra fondsen aangevraagd om mij te laten inventariseren wat allemaal aanwezig is in hun archief en samen met Cinedans te bedenken hoe ze dat aan de buitenwereld kunnen tonen.”

Mouvement de la Hollande, Rudi van Dantzig / Leen Timp (1959) Beeld Rudi van Dantzig / Leen Timp (1959)
Mouvement de la Hollande, Rudi van Dantzig / Leen Timp (1959)Beeld Rudi van Dantzig / Leen Timp (1959)

Voortreffelijke dansers

In combinatie met A-Z koos Dekker voor dit filmprogramma twee dansstukken die in opdracht van de publieke omroep het licht zagen: Mouvement de la Hollande van Rudi van Dantzig en Kaïn en Abel van Hans van Manen.

Ze zijn gemaakt in de beginjaren van NDT, door choreografen en dansers van de ‘rebellenclub’. Ze verlieten Sonia Gaskell die met het Nederlands Ballet probeerde de klassieke dans hier te laten landen, omdat ze moderner repertoire wilden, meer toegesneden op hun persoonlijkheden. Een van die dansers was Jaap Flier, volgens een Britse recensent destijds ‘een van de meest voortreffelijke mannelijke dansers van het moment, waar ook ter wereld’.

Dans enten op individuele dansers was bij uitstek het doel van Amerikaanse vernieuwers als Martha Graham, die halverwege de vorige eeuw experimenteerden met nieuwe danstechnieken en actuele thema’s. De Amerikaanse docenten en choreografen die NDT in Den Haag uitnodigde stonden aan de basis van de stormachtige ontwikkeling van het gezelschap. Hun impact werd versterkt doordat een aantal Nederlandse dansers de oceaan al waren overgestoken om de moderne dans aan den lijve te ondervinden en terugkeerden vol inspiratie.

Dans in de polder

Van Manen had van meet af aan oog voor de bijzondere mogelijkheden van de camera. In Kaïn en Abel (1961) zien we Flier die op een dekschuit langs de pakhuizen op Prinseneiland glijdt, terwijl hij een duet danst met zijn gedroomde geliefde (Hannie van Leeuwen). Zij was de reden voor de broedermoord (Gerard Lemaître).

Van Dantzigs oog was immer gericht op ontwikkelingen in de wereld. Voor Mouvement de la Hollande (1959) – de Nederlandse inzending voor de Prix d’Italia – choreografeerde hij op de meest uiteenlopende locaties. Idyllisch-romantische dans met een hoofdrol voor Flier tegen een achtergrond van graanschoven in de polder, naast zelfverzekerde en eigentijdse beweging tussen doeken van Mondriaan, op de stalen trappen van de olieraffinaderij in Pernis en bij de gloednieuwe radiotelescoop in Dwingeloo.

Dekker: “Naar Flier kan ik uren kijken. Hetzelfde geldt voor Sabine Kupferberg in Silent Cries van Jirí Kylián, dat bijna drie decennia later tot stand kwam en eveneens te zien is in dit programma. Die dansers zetten zoiets sterks neer. Ze nemen je echt mee in hun emoties.”

Let’s go out to the field - Dance heritage unlocked, 10-19 december, www.cinedans.nl

Meer over