PlusColumn

Carl Nielsen is een intrigerende figuur, die nergens bij hoort

Eerste hulp bij klassieke muziek van Erik Voermans, met deze week: Carl Nielsen.

Erik Voermans
Erik Voermans Beeld Linda Stulic
Erik VoermansBeeld Linda Stulic

Carl Nielsen is een componist uit Denemarken. Hij leefde van 1865 tot 1931. In zijn geboorteland is hij zo beroemd dat zijn afbeelding op de briefjes van 100 Kronen staat.

In Nederland stond ooit Jan Pieterszoon Sweelinck met zijn hoofd op de biljetten van 25 gulden. Dat was al heel wat, al moeten we daar niet uit afleiden dat de Nederlander veel van Sweelincks muziek houdt. Behalve bij specialistische luisteraars is zijn werk slechts bij weinigen bekend.

Dan heeft Nielsen het beter getroffen. Hij groeide in de Tweede Wereldoorlog, die hij niet meer meemaakte, uit tot een soort nationaal symbool, omdat hij in de landstaal veel zingbare liederen en liedjes had geschreven, die de Denen als antidotum tegen het gif van het nationaalsocialisme graag zongen.

Zelf had Nielsen overigens een broertje dood aan elke vorm van nationalisme, dus misschien is het maar beter dat hij de omarming van zijn muziek niet meer hoefde mee te maken.

Carl Nielsen is een intrigerende figuur. Muzikaal hoort hij 'nergens bij', omdat hij nooit de behoefte had om ­ergens bij te horen. Als zevende kind in een plattelandsgezin van twaalf ging hij gewoon lekker zijn eigen gang.

Dat heeft de verspreiding en de waardering van zijn werk wel in de weg gestaan, want als je nergens bij hoort, zijn er ook niet automatisch mensen die zich voor je werk willen inspannen. Daar kwam bij dat Nielsen nooit een fundamenteel standpunt innam voor of tegen de atonaliteit die sinds ruwweg 1910 het discours bepaalde. Hij was geen fundamentalist. Wel was hij in zijn eclecticisme zijn tijd vooruit.

Een van zijn beste stukken is zijn Zesde Symfonie, zijn laatste, die hij Sinfonia Semplice noemde. Ondanks de titel is er niets simpel aan het werk. De musici worden tot het uiterste in hun virtuositeit beproefd.

Ze kunnen zich ook niet verschuilen, want Nielsen melodieën en harmonieën zijn kraakhelder. Een ander kenmerk: de rijkdom aan opbeurende invallen. Nielsens muziek laat je bijna vaak glimlachen, waardoor de ook aanwezige droeviger lagen je des te harder treffen. Een meester.

Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Osmo Vänskä. Nielsen-Sinfonia Semplice, Beethoven-Vierde pianoconcert (solist: Severin von Eckardstein) en Fagerlund-Water Atlas, 21/4 Concertgebouw, NTR ZaterdagMatinee, 14.15 uur.

Meer over