Ted Noten toont met 7 Necessities de survival kit van de toekomst.

PlusExpositie

Bodydrift in het Design Museum: blijven we mens onder al die technologie?

Ted Noten toont met 7 Necessities de survival kit van de toekomst. Beeld Ted Noten / Design Museum Den Bosch

Door technologie kunnen we ons lichaam opwaarderen. Maar hoe ver kun je gaan voordat de menselijkheid verloren gaat? Die vraag sluimert onder het oppervlak van het hoogst actuele Bodydrift.

Toen Valerie Daude vorig jaar Microbial Self ontwierp, was corona nog de naam van een Mexicaans bier. Het mondkapje met ingebouwde lampjes was bedoeld als gezondheidsbarometer. Uit­geademde lucht kleurt de bellen op het kapje paars, blauw en rood, om daarmee suikerziekte of voedselallergie aan te geven. Als het geen puur speculatief ontwerp was, zou dit nu het ultieme testmiddel zijn voor Covid-19.

Daudes masker springt in het oog, maar Bodydrift raakt aan een actualiteit die veel dieper gaat en langer doorklinkt dan corona. De tentoonstelling in het Design Museum gaat over de invloed van technologie op het menselijk lichaam, die zulke vormen aanneemt dat we kunnen spreken van een ‘posthumaan’ tijdperk.

Conservator Frederic Baas bedoelt daarmee niet dat de mens ophoudt te bestaan, maar dat we voorbijgaan aan de traditionele invulling van wat een mens is – lees: man, wit, hetero. Ons idee van lichamelijkheid is op drift en daarmee ons collectieve zelfbeeld. En daarmee raakt Bodydrift direct aan Black Lives Matter, het identiteitsdebat en het pleidooi van de queer­beweging om te denken voorbij de man/vrouw­indeling.

Tranen als ijskogel

Diversiteit is in deze tentoonstelling echter meer dan een viering van niet-dominante huidskleur, gender of andere onveranderlijke eigenschappen. Anders zijn is hier een actieve keuze, aangedreven door technologie. Het idee is niet nieuw. Plastisch chirurgen werken al decennia aan de maakbare mens. En van kunstheupen, pacemakers en zelfs nanobots die aderverkalking opruimen, kijken we niet meer op. Van daaruit is het een kleine stap naar Daudes kapje of Yi Fei Chens Tear Gun, dat bestaat uit een trechtertje dat oogvocht opvangt, een minikoelinstallatie die de tranen bevriest en een ­pistool dat de ijskogel afschiet op de veroor­zaker van het verdriet.

Ted Noten bewapende de vrouw van de toekomst met een helm en hulpstukken, die ironisch genoeg lippenstift en botox bevatten. De drager kan wel opdringerige mannen van zich afslaan maar voegt zich nog steeds naar hun ideaalbeeld van het vrouwelijk lichaam. De fenotypering van Heather Dewey-Hagborg gaat veel verder dan een toevoeging aan of aanpassing van dat lijf. Aan de hand van een haar of speeksel op een sigarettenpeuk liet zij levensechte maskers maken van de dna-eigenaren. Maar Lucy McRae laat met de installatie Bio­metric Mirror zien dat machinale reproductie verre van perfect is. Wie plaatsneemt op de kruk en zijn gezichtskenmerken laat lezen, krijgt een ­digitaal ‘verbeterde’ versie van zichzelf voor­geschoteld die niet zou misstaan als trollen­figurant in Lord of the Rings.

Techno-optimisten

En dan zijn er nog de ethische implicaties van gezichtsherkenning, waarvan de software veelal is geschreven door bleke nerds die zichzelf als referentiekader nemen. Afro-Amerikanen worden geïdentificeerd als apen en sommige apparaten denken aan de stand van iemands neus te zien of hij gay is. Kunstenaar-activist Zach Blas ontwierp uit protest kunststof maskers, gebaseerd op de tientallen gezichten van homo’s en zwarten. Met zo’n gestileerde blob voorgebonden ben je onherkenbaar voor de camera.

Maar discriminatie op basis van uiterlijk is voorbij als we het lichaam achter ons laten en virtueel gaan leven, stellen techno-optimisten. The Fabricant neemt een voorschot op de toekomst van de mode-industrie door alle fashiontrends van het internet te scannen en er animaties van geweldige gewaden uit te destilleren. Ze kunnen ook gekocht worden, maar dragen kun je deze kleding alleen online.

Posthumane

Helemaal niet erg, volgens de radicale vooruitgangsgelovers. Zonder lichaam, door Plato ‘de kerker van de ziel’ genoemd, kan de mens namelijk pas echt zijn volle potentie benutten. Natuurlijk zijn er ook onheilsprofeten die waarschuwen voor het tegendeel: zonder die soms onhandige en beperkende ‘wetware’ gaat er iets essentieel menselijks verloren.

Samensteller Baas, die de komende twee jaar het posthumane thema verder uitdiept, bekent zich tot geen van beide kampen. Maar het is tekenend dat hij in de staart van Bodydrift plaats heeft ingeruimd voor Joep Truijens Body Capture. Het werk bestaat uit een encyclopedische inventarisatie van bewegingen, een print van Truijens eigen huid die als een dierenvel aan de wand is gespijkerd en een video waarin hij systematisch een lijst willekeurige woorden afwerkt. Het is een soort in memoriam voor de menselijke soort. Een archiefstuk dat door latere heersers van de aarde wordt bestudeerd zoals wij nu naar dinosaurusbotten kijken.

Bodydrift – Anatomies of the Future: t/m 4 oktober in Design Museum Den Bosch.

Meer over