PlusBoekrecensie

Bert Wagendorp over Achterhoeker in 19de-eeuws Amerika: durf en vertelplezier, maar weinig verbeelding

In Phoenix, het eerste deel van een historische romantrilogie, toont Bert Wagendorp zich een enthousiaste en goedgeïnformeerde verteller. Helaas weet hij de VS van rond de Burgeroorloog zelden tot leven te wekken.

Dries Muus
Achterhoeker Abel Sikkink, hoofdpersoon in het boek Phoenix, groeit in New York uit tot sterverslaggever van de Herald. Beeld Getty Images
Achterhoeker Abel Sikkink, hoofdpersoon in het boek Phoenix, groeit in New York uit tot sterverslaggever van de Herald.Beeld Getty Images

Het is zeldzaam en gedurfd, maar het kan natuurlijk heel goed uitpakken. Zie bijvoorbeeld Miquel Bulnes: na drie komische eigentijdse romans over de medische wereld, waagde hij zich aan bloedserieuze historische fictie over de Spaanse Burgeroorlog. Daarna ging hij nog een eeuw of acht terug, naar de herovering van het Iberisch schiereiland.

Met Phoenix maakt Bert Wagendorp (65) een minstens even gewaagde sprong naar het verleden. Hij werd vooral bekend met boeken die draaien om mannenvriendschappen, familie en sport – geslaagde, actuele romans als Ventoux en Ferrara. Nu gaat hij niet alleen terug in de tijd, maar ook de Atlantische Oceaan over. We volgen Achterhoeker Abel Sikkink vanaf iets voor zijn overtocht naar de VS in 1847 tot aan het jaar 1935. We zien hem uitgroeien van bangig jongetje tot bijna honderdjarige, nog altijd fitte memoiresschrijver.

Dat wil zeggen: we zien het begin van die groei. Phoenix is nog maar het eerste deel van Sikkinks memoires (een trilogie), en beschrijft Abels leven tot aan het begin van de Amerikaanse Burgeroorlog. In het eerste, proloogachtige hoofdstuk zinspeelt Abel op een succesvolle, turbulente carrière als journalist, en wijst hij vooruit naar ‘gebeurtenissen die het verloop van de geschiedenis hebben beïnvloed’. Hij heeft ‘personen die allang de status van levende legende hebben verworven gekend als mens’.

We gaan er, kortom, eens goed voor zitten.

Klassiek

Al in dat korte eerste hoofdstuk valt de klassieke opzet op: een terugblikkende oude man als verteller, die zich rechtstreeks tot de lezer richt. Er zijn twee voetnoten met asterisken: één met een feitelijke uitleg over ‘de bloedigste veldslag in de Burgeroorlog’. In de ander komt de auteur – dus niet Sikkink zelf – aan het woord: ‘Hoe de memoires van Abel Sikkink in mijn bezit zijn gekomen is een merkwaardig verhaal dat ik misschien ooit nog eens naar buiten zal brengen.’

Niks moderne uitvoering, dit is ook qua vorm onversneden historische fictie – het vertelplezier is hier al voelbaar.

Het leesplezier blijft daar, helaas, bij achter. De hele roman door wordt Sikkinks verhaal onderbroken voor encyclopedische terzijdes. Sommige daarvan zijn op zichzelf interessant, bijvoorbeeld die over de uitvinding van de lift, of die over het wilde liefdesleven van een intrigerende bijfiguur. Andere zijn op zijn best overbodig en op zijn slechtst ronduit saai: ‘Het beroemdste potlood dat hij produceerde was de Mongol 482, met de kenmerkende gele kleur.’

Zelden zijn de voetnoten écht een verrijking van Abels levensverhaal. Ze onderbreken de vaart, zonder daar iets voor terug te geven. Wagendorp doet denken aan een geschiedenisleraar die, tot grote vreugde van zijn klas, een smeuïge documentaire aanzet die hij vervolgens continu pauzeert voor een gortdroog blokje uitleg.

Forrest Gump

Vervelend, maar nog geen ramp – en na een tijdje neemt de frequentie van de voetnoten iets af. Een groter probleem is dat het levensverhaal zélf nogal tegenvalt. Als je al van ‘verhaal’ kunt spreken. Phoenix heeft meer weg van een kroniek: een haastige opsomming van historische feiten en ontmoetingen, waar Abel steeds, als een Achterhoekse Forrest Gump, al dan niet toevallig getuige van is.

Anders gezegd: de grote feiten en personen zijn leidend, het verhaal tussen die grote gebeurtenissen voelt als opvulsel. Abel Sikkink zelf is in dit eerste deel een lege huls, een middel. Een jonge man met een tragische achtergrond en een vrij kleurloos karakter, die schijnbaar zonder inspanning en zonder serieuze conflicten vrijwel alleen maar hoogtepunten beleeft.

Onheil

Zo hoort hij, amper een jaar na aankomst in New York, ‘bij het selecte groepje sterverslaggevers van de Herald’. Wagendorp weet die gigantische promotie nooit aannemelijk te maken, en van Sikkinks veelgenoemde journalistieke talent zien we in zijn memoires weinig terug: ‘Ik wilde de aanloop naar de executie zo gedetailleerd mogelijk verslaan. Vanaf het moment dat ik het stadje binnenreed, was de spanning voelbaar. Er hing onheil in de lucht, anders kan ik het niet omschrijven.’

Dit is historische fictie met het zwaartepunt op ‘historische’, niet op alles wat fictie levensecht maakt en het verleden vlakbij brengt. Nooit wanen we ons midden in een bloederige veldslag of een rokerig New Yorks café, aan een tafeltje met Walt Whitman – eerder in een steeds bedompter klaslokaal waarin een op zichzelf sympathieke leraar zich veel te veel laat meeslepen door zijn feitenkennis en zijn enthousiasme.

Bert Wagendorp- Phoenix
kosteloos Beeld -
Bert Wagendorp- PhoenixkosteloosBeeld -

Phoenix. De memoires van Abel Sikkink

Bert Wagendorp
Pluim, €24,99
400 blz.

Meer over