PlusAchtergrond

Baudelairevertaling als postume ode aan de vriendschap tussen Hafid Bouazza en Marlene Dumas

Schrijver Hafid Bouazza vertaalde twintig gedichten van Charles Baudelaire uit Le Spleen de Paris, kunstenaar Marlene Dumas illustreerde ze. Parijse walging is een postume ode aan hun vriendschap.

Marjolijn de Cocq
Hafid Bouazza, 2020. Beeld Marlene Dumas
Hafid Bouazza, 2020.Beeld Marlene Dumas

Twee jaar lang was ze in de veronderstelling geweest dat de titel van de Nederlandse vertaling van Baudelaires Le Spleen de Paris uit 1869 door Hafid Bouazza Het Parijse Spleen zou zijn. Maar op woensdag 4 november 2020 liet de schrijver en vertaler aan kunstenaar Marlene Dumas per mail weten dat hij daarmee niet tevreden was en dat het Parijse walging zou worden. ‘Semantisch is dit helemaal in orde. Alle goeds, Hafid.’

Hafid Bouazza, schrijft Marleen Dumas in het voorwoord van hun gezamenlijke project Parijse walging, hield net als Charles Baudelaire van onverwachte wendingen en abrupte stemmingswisselingen. ‘De uitdaging was dus niet om een romantische weemoed te illustreren, maar de complexe onvrede van een moderne schrijver weer te geven. Wat Hafid en ik met Baudelaire gemeen hadden, is onder meer het vruchtbare gebruik van de nacht. Vooral na middernacht wisselden wij woorden en beelden uit.’

Hartverscheurende gebeurtenis

In 2015-2016 werkten Bouzza en Dumas samen aan Venus en Adonis, het door hem vertaalde en door haar van beeldtaal voorziene verhalende gedicht van William Shakespeare, gebaseerd op het gelijknamige verhaal uit de Metamorphosen van Ovidius.

Ze raakten bevriend, de in Marokko geboren schrijver die op zijn zevende naar Nederland kwam en de gevierde Zuid-Afrikaanse kunstenares, hier sinds 1976. Ze besloten hun samenwerking voort te zetten met Le Spleen de Paris. De Nederlandse vertaling van de vijftig prozagedichten zou verschijnen op de tweehonderdste geboortedag van Charles Baudelaire, geboren op 9 april 1821.

Charles Baudelaire, 2020. Beeld Marlene Dumas
Charles Baudelaire, 2020.Beeld Marlene Dumas

Op 29 april 2021 overleed Hafid Bouazza, 51 jaar oud. Dumas: ‘Door deze hartverscheurende gebeurtenis heeft u, geachte lezer, niet hem maar mij hier aan het woord. Zoals Le Spleen de Paris na Baudelaires overlijden werd gepubliceerd, zo ook nu de vertaling Parijse walging na de dood van Bouazza. Hij heeft twintig van de prozagedichten kunnen voltooien.’

Stedelijk Museum

Die twintig vertaalde gedichten vormen het hart van de uitgave, voorafgegaan door een portret van Bouazza dat Dumas in 2020 schilderde en dat ze ter nagedachtenis heeft geschonken aan het Stedelijk Museum.

Hij was inspiratiebron voor werken die zonder hem anders nooit tot leven waren gekomen. Hij hield zo veel van Amsterdam, was er zo deel van, en was zo’n belangrijke schrijver en persoon, dat ze vond dat zijn beeltenis in het Stedelijk thuishoort.

Ook een deel van de serie Venus en Adonis (Venus en Adonis II, 15 tekeningen) bevindt zich in het Stedelijk, aangekocht door de Hartwig Art Foundation en geschonken aan de Nederlandse staat. Venus & Adonis I, bestaande uit 18 tekeningen, bevindt zich in het Glenstone Museum in Potomac, Maryland, Verenigde Staten.

Tijdens het ontstaan van de Venus & Adonis-serie werden Dumas’ tekeningen van Adonis al gedeeltelijk gevormd door beelden van Bouazza toen hij jonger was. Op het ‘Spleen-portret’ is hij ouder en meer ingetogen en melancholisch. De meeste illustraties in Parijse walging , geïnspireerd door de sfeer van de tekst en de specifieke klankkleur van taalvernieuwer Bouazza, hebben ze nog samen kunnen beoordelen. Maar een drietal kwam pas na zijn dood tot stand, schrijft Dumas, ‘somberder van toon, in de leegte van zijn afwezigheid’.

Parijse walging

Charles Baudelaire
vertaald en geannoteerd door Hafid Bouazza
Engelse vertaling Louise Varèse
met een voorwoord, schilderijen en tekeningen van Marlene Dumas
Querido, €39,99
232 blz.

The Origin of Painting (The Double Room), 2018. Beeld Marlene Dumas
The Origin of Painting (The Double Room), 2018.Beeld Marlene Dumas
Meer over