PlusInterview

Amy Bloom schreef over de euthanasie van haar man: ‘Ik blijk tegelijkertijd te kunnen huilen en typen’

Amy Bloom: 'Terwijl ik aan het schrijven was, begon ik steeds meer in te zien dat het belangrijk was.' Beeld  Elena Seibert
Amy Bloom: 'Terwijl ik aan het schrijven was, begon ik steeds meer in te zien dat het belangrijk was.'Beeld Elena Seibert

Drie dagen nadat bij Brian Ameche de diagnose alzheimer werd gesteld, besloot hij geen natuurlijke dood af te wachten. Tegen Amy Bloom (1953), zijn vrouw, zei hij: ‘Schrijf hier alsjeblieft over.’ Waarop zij een diepe zucht slaakte. Nu is er de memoir In liefde.

Dieuwertje Mertens

De Amerikaanse schrijfster en psychotherapeute Bloom – klein van stuk, geheel in het zwart gekleed, rechte rug – maakt een krachtige indruk; een vrouw met wie je niet moet sollen. Ze verblijft in het Ambassade Hotel voor de promotie van haar boek en laat zich, ondanks het onderwerp, niet van haar stuk brengen. Gedecideerd en zakelijk beantwoordt ze de vragen, ‘dat hoort nu eenmaal bij publiceren’.

Bloom en Ameche waren dertien jaar samen toen Ameche overleed. Ze ontmoetten elkaar toen ze in een ander huwelijk zaten. Bloom schrijft: ‘Brian en ik werden verliefd op elkaar zoals dat wel vaker voorkomt bij sommige mensen op middelbare leeftijd in kleine stadjes die vastzitten in een ongelukkige relatie: progressieve Democraten in een Republikeinse plaats, tot een etnische minderheid behorende types in een stadje vol Noord-Europeanen met een grote mond over van alles en nog wat, die bereid waren in september tijdens de kermis de Durham Democrats Hot Dog Stand te bemensen (hotdogs en cider).’

Brian wist al snel na de diagnose dat hij ‘in het harnas’ wilde sterven. Wanneer kon u zich verzoenen met zijn voornemen om euthanasie te plegen?

“Ik had meer tijd nodig om me neer te leggen bij zijn besluit. Ik zei: ‘Dit hoef je niet te doen, ik zal voor je zorgen’. Maar hij zei: ‘Je kent me. Dit wil ik niet. Ik wil op twee voeten leven, niet sterven op mijn knieën.’ Hij was niet bereid om het trage ziekteproces uit te zitten, steeds minder zichzelf te worden, steeds minder onderdeel van de familie te zijn. Hij was vastberaden. Hij zei: ‘Omdat je van mij houdt, ga je mij helpen.’ Hij had gelijk.”

In slechts tien Amerikaanse staten is door een arts begeleide zelfdoding toegestaan voor mentaal gezonde patiënten die een levensverwachting van maximaal een half jaar hebben. Los van het gegeven dat het moeilijk is om artsen een verklaring te laten ondertekenen waarin staat dat een patiënt een levensverwachting van minder dan een half jaar heeft, kwam Ameche door zijn mentale conditie al moeilijk in aanmerking voor euthanasie.

Beschouwt u de wetgeving rondom euthanasie in deze staten als een wassen neus?

“Het doel van deze wetgeving is er zeker niet op gericht om het lijden te verlichten en de keuze om een waardig, vredig einde van het leven mogelijk te maken. De opening om hier gebruik van te maken is zo klein, je moet door het oog van de naald kruipen. Ik ga ervan uit dat dit geen toeval is.”

Jullie zoektocht naar mogelijkheden tot euthanasie eindigt bij Dignitas, een organisatie in Zürich waar artsen een ‘geassisteerde zelfmoord’ begeleiden. U beschrijft de stappen binnen deze procedure heel gedetailleerd. Je zou het boek kunnen lezen als een handleiding.

“Het boek is geen handleiding, het beschrijft ons verhaal en iedereen moet bij dit soort zaken zijn eigen weg vinden, maar ik hoop dat het behulpzaam is voor mensen.”

In het boek staat de korte autobiografische omschrijving die Brian voor Dignitas schreef, een zakelijke tekst waarin beroep (‘architect’), afkomst (kind van eerste generatie Italiaanse Amerikanen) et cetera wordt benoemd. Wat zou u over zijn karakter toevoegen?

“De tekst was kort en feitelijk, maar het beschreef wel de zaken die belangrijk voor hem waren. Ik zou eraan hebben toegevoegd dat hij een grote man met een grote aanwezigheid was, die heel veel van het leven hield en die altijd vastbesloten was het leven op zijn eigen manier en onder zijn eigen voorwaarden te leiden.”

Hoe was het om naast hem te zitten terwijl hij de pentobarbital nam (hetzelfde middel dat ter dood veroordeelden toegediend krijgen)?

“Het was heel mooi en vredig. We hebben tegen elkaar gezegd dat we van elkaar houden. Ik hield zijn hand vast, terwijl hij in slaap viel. Daarna heb ik nog een hele tijd naast hem gezeten.”

Heeft u zich geprobeerd voor te stellen hoe het geweest zou zijn als hij zijn ziekte toch had uitgezeten?

“Ik heb twee vrienden die zorg dragen voor een partner met alzheimer. Ik weet hoe dat eruitziet: het is een zware en uitdagende taak. Ik heb echter geen seconde getwijfeld of ik dat kon doen en zou doen. Omdat hij zo duidelijk was over zijn wensen, heb ik de andere mogelijkheden niet verkend.”

In een radio-interview vertelde u dat Brian zei: ‘In de piramide van het leven, sta ik bovenaan.’ Hield hij te weinig rekening met uw gevoelens omtrent zijn keuze?

“Daar heb ik nooit over nagedacht. Brian was erg verdrietig om te vertrekken. Hij zei: ‘Ik ben niet bang, maar ik vind het verschrikkelijk om te gaan.’ Ik heb daarom mijn eigen gevoelens niet met hem besproken, die besprak ik met mijn therapeut, de fantastische Wayne.”

Wat voor gesprekken had u nog wel met Brian?

“We hadden nog wel gesprekken, maar de onderliggende zaken, de onderbouwing verdween. Ik had graag grote, diepgaande, betekenisvolle afscheidsgesprekken met hem gevoerd. Ook had ik graag willen weten hoe hij zich voelde, maar hij was niet altijd in staat om zijn gevoelens te articuleren. Ik had hem graag wat frustraties bespaard. Hij begon steeds meer dingen ingewikkeld te vinden, zoals plannen, maar het werd steeds moeilijker om hem dingen uit te leggen.”

Voerde u in gedachten de conversaties die u graag met hem had willen hebben?

“Ik heb deze gesprekken nog steeds met hem. Als je lang samen bent met iemand, kun je soms wel invullen wat iemand zou zeggen of gezegd zou hebben. Ik heb een lindeboom geplant in mijn tuin met een herinneringsplaquette. Daar ga ik weleens naartoe om met hem te praten, soms drink ik een kop thee met hem, vertel ik over een verjaardag, of wat er maar in me opkomt.”

Hoe heeft u de periode na zijn dood ervaren?

“Meteen nadat ik terugkwam uit Zürich, gingen we in lockdown vanwege de pandemie. Mijn jongste dochter woont in Brooklyn. Zij belde en zei: ‘We moeten allebei fulltime thuiswerken en ik heb geen opvang voor de kinderen.’ Dus ik zei: ‘Kom maar hierheen.’ Dat deden ze en we hebben vijf maanden samengewoond in mijn huis. Dat was een onverwacht geschenk. Ik werd ondergedompeld in het leven. Iedere ochtend zorgde ik voor de baby en als het tijd was voor het middagslaapje, ging ik naar mijn kantoor om aan dit boek te werken.”

Hoe was het om de aanloop naar zijn overlijden helemaal opnieuw te doorlopen ten behoeve van uw memoir?

“Mijn hart liep over van het verdriet, maar ik ben een schrijver, dit is mijn werk. Ik blijk tegelijkertijd te kunnen huilen en typen. Ik beschikte over zakelijke aantekeningen rondom zijn alzheimer: Brian moet vitamine B slikken, zo laat is de doktersafspraak, dat soort dingen. Die nam ik als uitgangspunt en ik voegde eraan toe hoe we reageerden op de gebeurtenissen. Terwijl ik aan het schrijven was, begon ik steeds meer in te zien dat het belangrijk was. Brian vond dat mensen niet genoeg praten over de keuze om tot euthanasie over te gaan. Ik zag in dat hij gelijk had.”

Wie is Amy Bloom?

De Amerikaanse Amy Bloom (1953) is psychotherapeut en auteur van romans en korte verhalen. Ze schreef onder andere voor The New Yorker, The New York Times Magazine en The Atlantic Monthly. Ze werd onder andere genomineerd voor de National Book Award. Haar recentste roman is Witte huizen (2018).

null Beeld

In liefde

Amy Bloom
vertaald door Janine van der Kooij
Nijgh & Van Ditmar, €20
208 blz.

Documentaire over het werk van de Dignitaskliniek in Zwitserland:

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images
Meer over