PlusInterview

Alejandro Zambra schreef roman over stiefvaderschap en poëzie: ‘Dichters zijn nationale helden in Chili’

Alejandro Zambra:
Alejandro Zambra: "Als stiefvader ben je nooit een echte vader, maar je bent het bijna."Beeld Ulf ANDERSEN/Gamma-Rapho via Getty Images

Alejandro Zambra (46) schreef met Bijna een vader een roman over de relatie tussen een vader en zijn stiefzoon. Maar ook zijn land, dat bij gebrek aan iets anders zijn dichters op handen draagt, is een personage.

Marnix Verplancke

“Een boek schrijven is pure arrogantie. Want wat zeg je ermee? Dat je jezelf zo interessant vindt dat iedereen een uur of tien naar je zou moeten luisteren? Telkens als ik een nieuw boek van mezelf in handen heb, denk ik dat. Ik zal er nooit aan wennen.”

Alejandro Zambra is al te bescheiden, want iemand die algemeen tot de beste Spaanstalige schrijvers van zijn generatie wordt gerekend en de literaire erfgenaam van de Chileense legende Roberto Bolaño wordt genoemd, hoeft zich geen zorgen te maken over de tijd die hij van zijn lezers vraagt.

Dat geldt ook voor zijn nieuwe boek, zijn omvangrijkste en toegankelijkste tot nog toe. Bijna een vader gaat over Gonzalo, die na negen jaar zijn eerste liefje Carla weer tegen het lijf loopt en merkt dat de passie nog steeds even groot is als toen. Hij wordt stiefvader van haar zoontje van zes, Vicente.

Eigen beslissing

Gonzalo geeft les, maar het liefst wil hij een bekende dichter worden. Ongeveer op hetzelfde moment dat zijn eerste bundel verschijnt, krijgt hij ook de boodschap dat hij een doctoraatsbeurs in New York krijgt. Het leidt tot een breuk met Carla. Vicente weigert daarna contact te hebben met hem, maar ook hij voelt zich steeds meer naar poëzie neigen. En daarmee hebben we het tweede grote onderwerp can Zambra’s roman, die in het Spaans Poeta chilena heet.

“Ik weet ook niet goed waarom, maar de relatie tussen een kind en zijn stiefvader heeft me altijd gefascineerd. Omdat ze zo ongrijpbaar is wellicht. In het boek gaan Gonzalo en Vicente naar de supermarkt. Iemand vraagt wat hun relatie is en Gonzalo wil daar niet meteen antwoord op geven. Hij twijfelt en zegt uiteindelijk dat zij vrienden zijn, maar hij weet ook wel dat er meer is dan dat. Als stiefvader ben je nooit een echte vader, maar je bent het bijna.”

“Ik heb een zoontje van drie. Toen ik vader werd, was dat een bewuste keuze. Hetzelfde geldt wanneer je een kind adopteert. Dat is je eigen beslissing. Stiefvader worden is anders. Daar kies je niet voor. Dat kind is er al. Je wordt verliefd op iemand die een kind heeft en je denkt dat dat allemaal wel zal vlotten, maar uiteindelijk blijkt dat niet zo te zijn. Relaties tussen stiefvaders en stiefkinderen verlopen vaak stroef.”

Dat blijkt ook uit onze culturele omgang met stiefouders, natuurlijk. Denk maar aan het sprookje van Assepoester.

“Stiefmoeders hebben nog meer dan stiefvaders een belabberde reputatie: het zijn gewoonweg slechte mensen. Het Spaans voor stiefvader is padrastro. Stiefzoon is hijastro. Die uitgang ‘-astro’ heeft een negatieve connotatie. Alle Spaanse woorden die met dat achtervoegsel eindigen, verwijzen naar minachting en onwettigheid. Zo is een politicastro een slechte politicus en een poetastro een slechte dichter. Misschien zouden we dat padrastro wel uit onze woordenschat moeten bannen en het vervangen door een nieuw woord, dat positiever klinkt.”

Wat dan weer een taak zou kunnen zijn voor een goede dichter?

“Precies, want dat is wat dichters doen, de taal veranderen door nieuwe woorden te bedenken. Dichters worstelen met de taal en geven haar vaak een nieuw leven.”

De oorspronkelijke titel van uw roman verwijst naar die dichter: Poeta chilena, Chileens dichter.

“Wat er ook gebeurt met Chili, hoever het ook mag afdrijven van democratie en redelijkheid, we zullen altijd die dichters hebben om trots op te zijn, is het idee erachter. Het heeft iets heel dubbels natuurlijk. Enerzijds is het ironie, maar er schuilt ook ernst achter, omdat in Chili poëzie heel erg aanwezig is. Ze behoort tot de lagere en de middenklasse. Het is geen elitair literair genre zoals dit in veel andere landen het geval is.”

Halen dichtbundels in Chili dan gigantische oplages?

“Nee, en dat is het interessante. In Chili wordt even weinig poëzie gelezen als overal elders, maar doordat het land een paar dichters van wereldfaam heeft gehad, zoals Gabriela Mistral en Pablo Neruda, zijn dichters nationale helden geworden. De Chileense dichter maakt het volk trots. Alles gaat hier fout, maar kijk eens welke grote dichters we hebben voortgebracht, dat dus. Terwijl niemand die dichters leest. Poëzie is een nationale mythe in Chili.”

“Maar de wereld van de dichters is ook een boeiende wereld. Ook al wordt er vaak gelachen en gespot, wanneer puntje bij paaltje komt is poëzie bloedserieus. Zij brengt mensen bij elkaar die anders volstrekte vreemden zouden blijven maar die nu urenlang over vijf regels tekst kunnen discussiëren. Er komt geen geld bij kijken, wat ik ook wel mooi vind.”

null Beeld -
Beeld -

Bijna een vader, Alejandro Zambra

Vertaling Brigitte Coopmans
Meridiaan
445 p., 26,99 euro.

Meer over