PlusDe Erelijst

Alan Bergs Lulu is ook met die extra derde akte een geweldig stuk

In deze rubriek bespreekt de muziekredactie van Het Parool een klassieker uit de geschiedenis van pop, jazz of klassieke muziek, die het waard is opnieuw te beluisteren. Deze keer: Lulu van Alban Berg, uitgevoerd door het Orchestre de l’Opéra de Paris onder Pierre Boulez.

null Beeld

Veertig jaar geleden won dirigent Pierre Boulez een Grammy in de categorie Opera met zijn opname van Alban Bergs Lulu, in de baanbrekende voltooiing, dus met de derde akte, van Friedrich Cerha.

Terug in de tijd Toen de Oostenrijkse componist Alban Berg op kerstavond van 1935 op zijn vijftigste stierf aan bloedvergiftiging als gevolg van een furunkel op zijn rug liet hij een klein, maar zeer hoog aangeslagen oeuvre na dat hem tot een van de belangrijkste componisten van de twintigste eeuw heeft gemaakt.

Alleen al vanwege zijn eerste opera Wozzeck is Berg onsterfelijk. Door zijn ontijdige dood bleef zijn laatste schepping, zijn tweede opera Lulu, op een door hemzelf geschreven libretto naar Frank Wedekinds tragedies Erdgeist en Büchse der Pandora, onvoltooid. Bergs weduwe Helene trachtte Arnold Schönberg, die Bergs leermeester was, ertoe te bewegen Lulu te voltooien, en na zijn afwijzing ook nog Anton Webern en Alexander von Zemlinsky, maar nadat dit allemaal tot niets leidde, ging de opera in 1937 in Zürich in de vorm van een torso in première.

Alleen de eerste twee aktes werden uitgevoerd, plus, als noodgreep, delen uit de symfonische operasuite die Berg al eerder had vervaardigd. Niettemin was Lulu ook in deze gemankeerde gedaante een succes, wat ertoe leidde dat de weduwe Berg niet alleen het zoeken naar een componist die het werk zou kunnen voltooien staakte, maar ook verdere initiatieven op dat gebied verbood.

Dat was jammer, want Berg was al heel ver met het stuk gevorderd. Van de 1326 maten van die derde akte had hij er zelfs al 390 eigenhandig georkestreerd en het klavieruittreksel was in zijn geheel af. Onder auspiciën van de vermaarde dirigent Pierre Boulez werd daarom in het geheim het plan bedacht Lulu toch te laten voltooien door de Oostenrijkse componist Friedrich Cerha. Dat de opera pas na de dood van Helene Berg in première kon gaan, namen ze op de koop toe. Helene stierf in 1979. Nog datzelfde jaar ging Lulu, en nu als drieakter, in Parijs in première, in een regie van Patrice Chéreau, met de sopraan Teresa Stratas in de titelrol. De opnamen die van de opvoeringen werden gemaakt, wonnen alle prijzen die er te winnen waren.

Waarom nu herbeluisteren? Omdat Lulu een geweldig stuk is, al zal die derde akte tot in lengte van dagen een omstreden onderdeel blijven, en omdat Boulez een geweldige Bergdirigent is, die deze muziek als weinig anderen doorgrondt. Ook de cast is nog steeds schier onovertroffen, met Yvonne Minton als gravin Geschwitz en Franz Mazura in de dubbelrol van Dr. Schön en Jack the Ripper.

Verder luisteren Naast bevredigende opnamen van Lulu als tweeakter (Böhm, Dohnányi) en drieakter (Boulez) is er ook een curieuzere versie in het Engels door het orkest van English National Opera onder Paul Daniel. Allemaal op Spotify te vinden.

Meer over