null

PlusBoekrecensie

Ada’s plek van Sharon Dodua Otoo geeft urgentie aan racisme en emancipatie

Beeld Getty Images/iStockphoto

De Britse auteur Sharon Dodua Otoo brengt met haar roman Ada’s plek de verhalen van vier Ada’s bij elkaar in een mozaïek over vechten voor overleving. Heden en verleden zijn vervlochten met een uiterst urgente thematiek.

Mojdeh Feili

Vier Ada’s, zijn er, in vier verhalen die zich op vier verschillende plekken afspelen: Ada die haar baby net heeft verloren aan de Goudkust in de 15de eeuw, de wiskundige Ada die een affaire heeft met Charles Dickens in Engeland in de 19de eeuw, de tot prostitutie gedwongen Ada in een concentratiekamp in Duitsland in de 20ste eeuw en de zwangere Ada op zoek naar een eigen woning in Berlijn in de 21ste eeuw.

Het eerste gedeelte van Otoos roman wisselt telkens van perspectief tussen de eerste drie Ada’s. Ieder verhaal is beladen met de onfortuinlijke positie of levensloop van Ada; de connectie is een enkele parelmoer armband.

De drie verhalen in het eerste gedeelte lijken op het eerste gezicht weinig met elkaar gemeen te hebben. Ze hebben ook een heel verschillend verloop, de afwisseling is vrij snel waardoor het moeilijk is om in de levensverhalen gezogen te worden; de gebeurtenissen dreunen door elkaar heen.

Hoewel dit ritme aanvankelijk een storende of afleidende ervaring kan zijn, treedt er toch gemis op wanneer het tweede gedeelte van de roman zich voornamelijk concentreert op het verhaal van Ada in hedendaags Berlijn. De personages uit het eerste gedeelte zijn vervlogen – dat voelt als een leegte.

Broodkruimel

Otoo is een krachtige verhalenverteller, wat onder andere tot uiting komt in het motief van de parelmoer armband. Die is als een broodkruimel achtergelaten in elk verhaal en dat maakt nieuwsgierig. De thema’s racisme en emancipatie, die Otoo als rode draad door de mozaïekvertelling weeft, zijn urgent en tastbaar. Ze laat heel goed zien hoe het verleden kan doorwerken in het heden en geeft daarmee een belangrijke boodschap mee aan de lezers: we bestaan niet in een vacuüm.

Otoo doet een poging om de lezer dit te laten voelen wanneer de verhalen van de vier Ada’s samenkomen. Maar de verhalen staan ook los van elkaar en bevatten elk een belangrijk onderdeel van de verschillende vormen van onderdrukking waarmee vrouwen door de geschiedenis heen te maken hebben gehad. Het is niet ondenkbaar dat de vertelvorm voortkomt uit het feit dat Otoo van oorsprong korte verhalen schrijft.

Het belangrijkste verhaal beslaat het grootste gedeelte van het tweede deel van het boek. Door Ada in het moderne Berlijn te volgen en vooral uit de interactie met haar zus Elle, wordt nog duidelijker hoe onderdrukking vanuit het verleden doorloopt in de huidige maatschappij. Een voorbeeld daarvan is de constante vraag aan de zussen waar ze vandaan komen. Deze vorm van microagressie om hun anders-zijn aan te duiden snijdt diep door de ziel van Elle. Ze vraagt zich af wanneer ze ooit gezien zal worden als persoon.

Hierin ligt een reflectie van de Ada en haar broer uit de 15e eeuw, die ook niet als mens werden erkend of behandeld. Het eeuwenoude racisme uit de koloniale tijd vindt zo weerklank in het heden. Op deze manier weeft Otoo het verleden en het heden steeds meer met elkaar.

Alwetende entiteit

De verteller is een alwetende entiteit die elke keer weer getuige is van de gebeurtenissen. Ze manifesteert zich als verschillende objecten of zelfs als een kamer. Met de keuze voor zo’n ongebruikelijke verteller wil Otoo wellicht een vorm van objectiviteit creëren, maar eigenlijk leidt het vooral tot verwarring.

De stukken waarin de verteller gesprekken heeft met God zouden niet worden gemist als ze achterwege waren gelaten. Meermaals wordt de lezer uit het verhaal gerukt doordat de derde muur doorbroken wordt door de verteller. Deze extra laag zwakt het verhaal eigenlijk af, wat jammer is omdat het grotere geheel zo urgent en prachtig is uitgewerkt. Ondanks dat een van haar Ada’s niet weet ‘of ze nog kan brullen,’ doet Otoo dat zelf zeker met deze roman.

null Beeld

Ada’s plek

Sharon Dodua Otoo
Vertaald door Kris Lauwerys en Isabelle Schoepen
Signatuur, €22,99
272 blz.

Meer over