PlusAchtergrond

100 jaar radionieuws: ‘Eigen nieuwslezer is tegenwoordig een statussymbool’

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Een eeuw geleden klonken de eerste nieuwsbulletins op de radio en exact 85 jaar geleden de eerste ANP-nieuwsuitzending. ‘Ik was aan het werk op 11 september 2001, maar ook tijdens de eerste Golfoorlog. Op die momenten ben je extra gebrand om je werk goed te doen.’

Jeroen Schmale

Het begin van zijn dienst was vandaag nog redelijk rustig, vertelt NOS-nieuwslezer Jan van de Putte (61) op dinsdagavond. Eerst las hij elk heel uur het nieuws op klassieke muziekzender NPO Radio 4 en voor de lokale publieke omroepen. Maar tussen 13.30 uur en 18.00 uur ‘zat’ hij op nieuwszender NPO Radio 1. Normaal gesproken lezen Van de Putte en zijn collega’s daar op het hele en halve uur het nieuws, maar nu – in oorlogstijd – komen ze elk kwartier met een update van de gebeurtenissen in Oekraïne.

Van de Putte: “Volgens mij hebben we negentien uitzendingen gemaakt, vanmiddag. En nog komen er meer nieuwsfeiten binnen dan we kunnen behandelen en kunnen bevatten.”

Zo’n beetje elke publieke radiozender heeft overdag een NOS-nieuwslezer die met de zender ‘meekleurt’. Op NPO Radio 1 is de toon van het nieuws serieuzer dan op 3FM, dat een overwegend jong publiek aan wil spreken. Dan zijn er ook nog de bulletins van persbureau ANP, voor commerciële zenders als 100%NL. De directeur van die zender, én voormalig nieuwslezer, Herbert Visser (57): “Er zijn programma’s met een eigen nieuwslezer, dat geldt tegenwoordig als een soort statussymbool. Voornamelijk shows in de ochtend- en middagspits hebben tegenwoordig nieuwslezers die echt aan zo’n programma vastzitten en die je de rest van de dag niet meer hoort.”

Gecodeerde berichten

De nieuwslezer als statussymbool; dat had de Nederlandse journalist Mozes Salomon Vaz Dias (1881-1963) nooit kunnen vermoeden, toen hij in februari 1922 vanuit Amsterdam zijn eerste nieuwsuitzending de ether in slingerde. Radiomaken was destijds pionieren. Er waren nog geen omroepen en zenders, een radiotoestel was duur en dus een zeldzaamheid.

Vaz Dias begon een persbureau met gecodeerde berichten, voornamelijk om krantenredacties te bedienen. Later kwamen er ongecodeerde berichten bij, maar dan met de uitdrukkelijke boodschap dat ze bestemd waren voor de kranten, de abonnees van zijn persbureau.

Diezelfde kranten richtten in 1934 een nationaal persbureau op, het ANP. Volgens de website van de NOS is deze week 85 jaar geleden dat die organisatie het eerste nieuwsbulletin op de radio maakte.

Van de eerste uitzendingen van Vaz Dias (die na zijn dood een monument kreeg op de Weesperstraat, waar ook een brug naar hem vernoemd is) is helaas niets bewaard gebleven, van het radionieuws van 85 jaar geleden wel. Een greep uit de nieuwsfeiten op 17 maart 1937, met de spelling van destijds: ‘De Nederlandse kruiser ‘JAVA’ is vandaag te ADEN aangekomen. Het schip heeft zijn reis naar de Middelandsche Zee onverwijld voortgezet.’

En: ‘De heer A. Koetsier te Woerden heeft vandaag het feit herdacht, dat hij 50 jaar geleden bij het schildersbedrijf SIERO in dienst is getreden. De jubilaris is de aan de Orde van Oranje-Nassau verbonden eere-medaille in brons toegekend.’ Sportnieuws was er ook, maar die berichten werden niet voorgelezen in de zendtijd van de christelijke omroep NCRV.

Nepbericht over kippenboerderij

Het ANP bleef de nieuwsuitzendingen voor alle publieke radiozenders verzorgen; zo begon elk bulletin ook, met het iconische ‘radionieuwsdienst, verzorgd door het A.N.P.’, totdat het bureau midden jaren negentig ook voor de nieuwe commerciële zenders gingen werken. Voor die tijd konden de zeezenders nog geen contracten met het persbureau afsluiten.

“Maar al die zenders namen het nodige uit de ANP-bulletins op de publieke zenders over,” zegt 100%NL-directeur Herbert Visser, die het nieuws las bij zeezender Radio Caroline. “Om dat aan te tonen heeft het ANP ooit een nepbericht gemaakt over een brand op een kippenboerderij in Barneveld, dat daarna ook op de zeezenders werd gebracht. Dat is nog een hele rel geworden.”

Medio jaren negentig brak de publieke omroep met het ANP en sindsdien verzorgt de NOS de nieuwsuitzendingen op alle publieke zenders. NOS-nieuwslezer Van de Putte: “Vaak krijg ik de vraag: wat doe je in de tijd dat je het nieuws niet leest? Mensen weten niet dat je ook het nieuws zelf bij elkaar sprokkelt en de teksten schrijft.” Nu werkt Van de Putte met een clubje van vier, vijf mensen aan de nieuwsuitzendingen die dus elk kwartier op NPO Radio 1 te horen zijn. “Wij werken als de magen van een koe. De één maakt de update van kwart over drie, de volgende is bezig met het nieuws van half vier. Weer een ander schrijft de teksten voor kwart voor vier en de vierde collega is al bezig met het nieuws van vier uur.”

Van de Putte leest het nieuws steevast op blote voeten. “Gelukkig mag dat, want daar voel ik me prettig bij. Het geeft me een gevoel van vrijheid, ik loop het liefst altijd op blote voeten, ook op straat. Alleen als ik met mijn vriendin naar een nette winkel of een chic restaurant ga, doe ik schoenen aan.”

Twintig jaar rampspoed

Herbert Visser stopte in 2006 als nieuwslezer bij het ANP en zette de radiozenders 100%NL, Slam! en Sunlite op. Alle zenders nemen nieuwsbulletins van het ANP af. “Het is weleens voorgekomen dat de verbindingen niet goed werkten. Dan ren ik naar de studio met de ANP-berichten en ga ik het nieuws zelf lezen. Ik vond het echt een schitterende baan. Maar na twintig jaar van voornamelijk rampspoed aan de luisteraars mededelen, wilde ik gewoon iets anders. Ik was aan het werk op 11 september 2001, maar ook tijdens de eerste Golfoorlog. Op die momenten ben je extra gebrand om je werk goed te doen.”

Bij Van de Putte komt vooral het overlijden van leden van de koninklijke familie naar boven als grote nieuwsmomenten, meer nog dan aanslagen en oorlogen. “Dat gaat gepaard met nogal wat, zoals de Engelsen zeggen, pomp and circumstance, bombarie dus. Dan komen de chefs en de hoofdredacteuren meeluisteren, dan voel je dat er echt iets aan de hand is.”

Meer over