Opinie

Zo goed is de voorlichting uit Sex Education niet

De Netflixserie Sex Education is minder progressief dan zij op het eerste oog lijkt. Linda Duits plaatst de serie in een Nederlandse context en komt teleurgesteld uit.

Beeld uit Sex Education. De serie. De serie is lang niet zo baanbrekend als de recensies suggereren.  Beeld Netflix
Beeld uit Sex Education. De serie. De serie is lang niet zo baanbrekend als de recensies suggereren.Beeld Netflix

Elke generatie moet opnieuw voorgelicht worden en elke generatie is ontevreden over die voorlichting. Toch kent Nederland een rijke traditie van goede seksuele vorming, op school en in de media. Die geschiedenis lijkt geheel vergeten te zijn in de lovende reacties op de Britse Netflix-serie Sex Education, waarvan onlangs het derde seizoen is verschenen.

Laaiend enthousiast is iedereen. Taboes zouden doorbroken worden, zonder opgelegde moraal. De personages zijn uiterst divers: gay én bi, niet alleen non-binair maar ook trans-human. Er zijn lesbische moeders, kleur in overvloed en een knappe jongen in een rolstoel. De aangesneden thema’s, van anaal spoelen tot verkrachting, sluiten aan bij de tijdsgeest.

Tegelijkertijd is de tijd waarin de serie zich afspeelt bewust vaag gehouden. Op basis van de interieurs en auto’s denk je in de jaren zeventig beland te zijn. De muziek is grotendeels afkomstig uit de jaren tachtig en wordt gedraaid op platenspelers. Hedendaagse technologie ontbreekt vrijwel volledig, al hebben de jongeren wel mobiele telefoons.

Die suggestie dat het in de jaren zeventig en tachtig speelt, versterkt het gevoel dat de show revolutionair is omdat er open over seks wordt gesproken. Voorlichting zoals ie altijd had moeten zijn, maar met de kennis van nu.

Misschien verklaart dat wel waarom het gejubel over Sex Education vooral van volwassenen komt. Zij verzuchten dat dit de voorlichting is die zij als puber misten en waarvan ze blij zijn dat de huidige generatie hem krijgt, wat overigens maar de vraag is. Of onze pubers massaal kijken weten we niet (want kijkcijfers ontbreken), hoe ze kijken evenmin. Dat wil zeggen: we weten niet wat ze met de betekenissen uit de serie doen.

Die betekenissen zijn niet eenduidig. Aan de ene kant is alles uiterst inclusief, aan de andere kant zien we in de onderlinge machtsverhoudingen alsnog clichés terugkomen. Zo worden gay leerlingen uitgesloten en uitgescholden. De serie lijkt dat af te keuren, maar toont het wel.

Naast gemengd zijn de boodschappen niet altijd progressief. Sommige onderwerpen worden inderdaad uitstekend uitgelegd, zoals hoe je je kunt beschermen tegen hiv. Maar relaties in de serie zijn zonder uitsluiting monogaam en seks tussen hetero’s steevast vaginaal. In de allereerste aflevering wordt seks, nota bene door een seksuoloog, gedefinieerd als ‘when a man puts his penis inside a woman’s vagina’.

Ook de homopersonages stellen penetratie gelijk aan seks: zo wil Eric eindelijk ‘all the way’ gaan met zijn vriendje Adam en rekent hij handwerk daar niet toe. Zijn beste vriend waarschuwt hem bovendien te wachten met penetratieseks als hij twijfelt aan Adams commitment en verbindt dus seks aan liefde.

Feitelijke onjuistheden

Onjuiste informatie wordt niet weersproken, bijvoorbeeld wanneer een leerling vreest dat hij met zijn kleine penis geen vrouw kan laten klaarkomen. Uiteindelijk krijgt hij het advies zijn vingers en tong te gebruiken, waardoor – onterecht – blijft staan dat een kleine penis ontoereikend is.

Ook de misvatting dat de binnenste schaamlippen kleiner zijn dat de buitenste wordt wel geadresseerd, maar niet rechtgezet. Het antwoord van de seksuoloog is dat labia ‘in alle soorten en maten komen’. Dat is toch net iets anders dan uitleggen dat de binnenste schaamlippen meestal groter zijn.

Om het nog erger te maken zijn er feitelijke onjuistheden. De clitoris wordt verbeeld als een klein knopje, dat zelfs demonstratief uit een vulvamodel wordt genomen. In werkelijkheid is de clitoris een inwendig zwellichaam en is dat knopje boven de vaginaopening slechts het topje. Voor een serie die een voorloper wil zijn, is zo’n anatomische blunder meer dan teleurstellend. Het is simpelweg kwalijk.

Nu kun je dat op de koop toe nemen. In het land der blinden is eenoog koning, maar wij wonen niet in het land der blinden, er is een groot verschil tussen ons en het Verenigd Koninkrijk. De serie wordt taboedoorbrekend genoemd, maar dat is in de Nederlandse context niet vol te houden.

Bloot was er al in 1967 met Phil Bloom in het satirische Hoepla en het eerste voorlichtingsprogramma Sex in wording – vooral bedoeld om ouders handvatten te geven – stamt uit 1972. Het woord ‘neuken’ viel op televisie voor het eerst in 1974 in Open & Bloot, dat met sketches, animaties en liedjes veel minder klinisch was. In de jaren negentig was er het internationaal spraakmakende Sex met Angela en een decennium later Neuken doe je zo.

Deze programma’s werden trouwens vooral door volwassenen bekeken, ook al was de doelgroep steeds de jeugd. Televisie is namelijk nooit een jongerenmedium geweest. Vroeger niet, en met de komst van YouTube, Instagram en TikTok al helemaal niet meer.

Het is natuurlijk prima als volwassenen genieten van deze serie. Sterker, misschien is het juist goed, want niet alleen jongeren moeten voorgelicht worden. Diversiteit is voor onze jeugd veel vanzelfsprekender dan voor hun ouders. Maar het is dus geen voorlichting met de kennis van nu, noch is het baanbrekend. Sterker, het derde seizoen is bij vlagen prekerig. De stukjes met voorlichting komen gezocht over, als boxjes die moeten worden afgevinkt.

Bronnen wegen

Dat komt wellicht doordat het format van voorlichting via tv beperkt houdbaar is. Het vierde seizoen is al aangekondigd, maar wat kan daar nog in verteld worden? Op een gegeven moment is alle stof behandeld. De voorlichtingsprogramma’s van de Nederlandse televisie waren dan ook allemaal een kort leven beschoren. De grote uitzondering is Spuiten & Slikken (2005-heden), waarin de voorlichting meer op de achtergrond is geraakt. Dat is niet erg, want jongeren van nu hebben in tegenstelling tot de tijdloze jongeren uit de serie het internet.

Uit Sex Education wordt niet duidelijk wie voorlichting mag geven of wanneer informatie juist is. Waarom zou je als kijker het advies van de ene puber in de serie boven de andere aannemen, alleen omdat zijn moeder er boeken over schrijft? Jongeren hebben er meer aan te leren bronnen te wegen. Driekwart haalt zijn informatie voornamelijk van het internet, waar een woud van informatie kan verwarren.

Wie wil dat kinderen goed voorgelicht worden, doet er beter aan ze naar sites als sense.info te verwijzen dan ze Sex Education voor te schotelen.

Linda Duits, onderzoeker en publicist gespecialiseerd op het gebied van gender en seksualiteit. Beeld
Linda Duits, onderzoeker en publicist gespecialiseerd op het gebied van gender en seksualiteit.