Theodor Holman. Beeld Artur Krynicki
Theodor Holman.Beeld Artur Krynicki

‘Wat schrijft Holman vandaag?’ vraagt Vladimir Poetin

PlusTheodor Holman

Theodor Holman

“Wat schrijft Holman vandaag?” vraagt Vladimir Poetin.

“Wederom dat u een sadistische schurk bent, kameraad.”

“Dat gaat te ver.”

“Absoluut… Typisch nazistische Navo-leugens.”

“Dus is het volkomen gerechtvaardigd dat we hem arresteren en opsluiten.”

“Uiteraard, uiteraard, kameraad Poetin.”

“Eerst een eerlijk proces.”

“Zeker, ik had daarvoor rechter Robertof Freislerski in gedachten.”

“Ja, die kan dat wel. Heel goed.”

Goddank hoef ik me daar (nog) geen zorgen over te maken. Geen mensen aan mijn deur die me komen arresteren. De Grote Zuivering van Stalin (1936-1938) heeft me dan ook altijd verbaasd. Hoeveel gezag en invloed ken je dan toe aan kunstenaars? Kunstenaars hebben bewonderaars, maar het is toch niet zo dat alle bewonderaars doen wat de kunstenaar zegt?

“De revolutie eet zijn eigen kinderen op,” werd wel beweerd, want sommige gezuiverde kunstenaars stonden achter die Russische Revolutie, maar Stalin maakte het communisme hermetisch conservatief. Hij wilde ‘proletarische cultuur’. Hij duldde geen tegenstanders van zijn regime. Alsof dat regime constant hetzelfde is. Het avant-gardisme werd bijvoorbeeld verdacht. Vreemde vormen op canvas werden gezien als staatsvijandelijk en daardoor gevaarlijk. Poetin is ook een aartsconservatief. Eveneens bang voor kunstenaars. Zat hij niet achter een paar meisjes aan van een punkrockband die feministische teksten zongen? Pussy Riot?

Het nazisme vreesde kunstenaars ook al. Vooral Joodse kunstenaars. Ooit stond ik in Berlijn op de plek waar de boekverbranding had plaatsgevonden en ik kon maar niet begrijpen waarom je denkt dat met name de literatuur van Joodse schrijvers verderfelijk zou kunnen zijn. Verderfelijk, en blijkbaar invloedrijk. Ik snap het nog niet. Ik kan me voorstellen dat dictators willen dat iedereen hetzelfde denkt, maar zodra je die gedachte hebt, weet je toch dat zoiets onmogelijk is. Je kunt alle kunstenaars vervolgens ‘zuiveren’, maar dan komen er weer andere kunstenaars.

Kunst is onder andere: je onderscheiden. Je kunt kunstenaars allemaal dezelfde artistieke regels opleggen, maar dat wordt snel saai. Een winnend voetbalelftal maakt het volk trots, maar een beeld van 21 meter hoog van de Leider op een paard en met gebalde vuist wordt lachwekkend. Leider en beeld wil je dan onmiddellijk naar beneden halen. Als dictators zo bang zijn voor kunstenaars, zouden kunstenaars zich dat moeten aantrekken.

Hoe?

Dat weet ik niet. Daar zijn geen regels voor. Dat moeten kunstenaars zelf uitvinden. Het is eng – op een dag kan er aan hun deur worden geklopt en mag je de kou in Siberië gaan bestuderen.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl.