Theodor Holman. Beeld Artur Krynicki
Theodor Holman.Beeld Artur Krynicki

Wat Poetin doorheeft, is dat elk ideaal leugens nodig heeft

PlusTheodor Holman

Theodor Holman

Je kunt met leugens de mensen de dood injagen, maar je kunt er geen oorlog mee winnen.

Poetin blijft maar spreken over een ‘speciale operatie’. Alsof hij, de chirurg, even de schedel moet lichten, iets moet wegsnijden en weer terugzetten.

Maar Poetin is geen chirurg. En het is geen speciale operatie. Dat is een leugen. Het is oorlog. De hele wereld weet dat. Ondertussen – na zo’n vijfhonderd doden aan Russische zijde per dag – begint dat besef ook bij zijn eigen volk door te dringen. Ofschoon het nog wat motregendruppeltjes zijn op een oceaan, komen er protesten.

Zal dokter Poetin deze kleine demonstraties neerslaan?

Hij heeft al mensen laten oppakken die (het is mijn televisiefragment van het afgelopen jaar) met hun handen omhoog stonden alsof ze een protestbord vasthielden. Ze riepen niets, er was alleen lucht en nogmaals: ze deden alleen alsof er iets gruwelijks op die niet bestaande borden stond. Ik heb er al eens over geschreven.

De leugen gekwadrateerd.

Op de Russische televisie worden continu leugens verteld.

Er worden zoveel leugens verteld dat het ongelooflijk, zelfs lachwekkend wordt. “Joden stonden in de Tweede Wereldoorlog in groten getale achter Hitler,” werd er gezegd op Poetin-tv, en u begrijpt: Zelenski is ook zo’n nazi-Jood.

Het misselijkmakende antisemitisme blijkt altijd weer bruikbaar om een volk op te hitsen en oorlogsrijp te maken.

Het merkwaardige aan de Poetinleugens is dat ze willen laten zien dat alle Russische oorlogshandelingen moreel juist zijn: het is goed dat wij Oekraïne binnenvallen, want het is een nazistaat, met een nazi aan het hoofd, en als wij hen verjagen, zijn de Oekraïners weer onze broeders, zoals ze vroeger waren en kunnen wij weer in vrede leven. Blijkbaar is Poetins idealisme niet sterk genoeg om op eigen benen te staan. Toen de Russen in de Tweede Wereldoorlog oorlog gingen voeren tegen de Duitsers, hoefde Stalin niet tegen zijn volk te liegen.

Wat Poetin doorheeft, is dat elk ideaal leugens nodig heeft. Communisme, fascisme, het katholicisme, of het protestantisme bestaan door absurde aannames. Utopia, de heilstaat, de hemel, het bestaan van God, engelen, übermenschen.

Je moet die ongeloofwaardige elementen hebben om geloofwaardig te zijn.

Op die onzichtbare borden stond wat Poetin vreesde: het meedogenloze niets. Daarom werd er gearresteerd.

Maar er komt een dag dat die leugens ontkracht worden.

Dan is die speciale operatie een oorlog, dan blijkt die Jood geen nazi. En doden... doden liegen niet.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl.