Opinie

Sanne Wallis de Vries: ‘Het was er niet, het publieke debat in 2021. Het vond en vindt nergens plaats’

Voor de beheerders van sociale media heb ik een verzoek: zorg nou eindelijk eens voor wat regels. Zorg bijvoorbeeld dat anonimiteit niet meer kan. Beeld Getty Images
Voor de beheerders van sociale media heb ik een verzoek: zorg nou eindelijk eens voor wat regels. Zorg bijvoorbeeld dat anonimiteit niet meer kan.Beeld Getty Images

Debatteren is een kunst. Het is een aan regels onderworpen schermspel van woorden tussen mensen die van mening verschillen. Helaas zijn we dat verleerd, stelt Sanne Wallis de Vries. Ze reflecteert op het publieke debat van 2021.

Sanne Wallis de Vries

Ooit ontdekte de mens het vuur. Alras volgden andere ontdekkingen en uitvindingen, waaronder steen, wielen, wapens, stoffen, schuurpapier, de drukpers, de skippybal, de snake (dance move), de buttplug, het all-you-can-eatconcept, Dokter Bibber, de computer en, last but not least, sociale media. Dat zijn platforms die geweldig goed zouden kunnen worden gebruikt om publiekelijk te debatteren.

Dat publieke debat. Hoe zat het ook weer met dat publieke debat? Wat behelst een publiek debat? Hier wat info: een geslaagd debat volgt regels, heeft een begin en een eind en in de meeste gevallen komt er iemand aan te pas om het in goede banen te leiden. In een geslaagd debat vinden deelnemers elkaar in het feit dat ze tegengestelde standpunten koesteren. Zo was en is een debat een manier om bij onenigheid fatsoenlijk met elkaar in gesprek te gaan. In sommige debatvarianten werd er zelfs tijd ingeruimd om hardop even te twijfelen en wellicht tot inkeer te komen.

Dagelijks schelden

Voor de gebruikers van sociale media in Nederland is het geen verrassing: het publieke debat hier is bij lange na niet wat het zou moeten zijn. Gelukkig is het dagelijks schelden, beledigen en bedreigen van de online medemens tegenwoordig iets wat publieke verontwaardiging oproept, maar ik vraag me af: zou het publieke debat nog kunnen zijn wat het zou moeten zijn?

Wat, bijvoorbeeld, had in het afgelopen jaar in dit land moeten doorgaan voor een publiek debat?

- De oproepen die specifieke burgers, in aanloop naar de verkiezingen, mochten komen doen aan politiek leiders tijdens een politiek televisiedebat en waar het overgrote deel van de aangesprokenen zich, in weerwil van hun functie, niets van aantrok?

- De gesprekken in de talkshows op televisie, over het virus dat nog steeds niet, wat zeg ik, nog lang niet, is uitgewoed? De gesprekken aldaar tussen virologen, politici, talkshowhosts, artiesten, horecaondernemers, de eigenaar van Waku Waku en niemand?

- De soundbites van voor- en tegenstanders van Zwarte Piet, al dan niet gefilmd op straat, liefst met een kind aan de ene en sommige met een ei in de andere hand? Illustreerden die het publieke debat?

Toen Wouter de Winther bij Beau als een katertje in het nauw over z’n tong struikelde, zich haastend om aan Frank Lammers een niet geslaagde belediging als ‘Jumbo-acteur’ te adresseren, omdat die zich in zijn ogen bemoeide met wat feitelijke informatie genoemd mocht worden in het kader van het verjaardagsfuifje van onze kroonprinses, snakte ik naar een echt debat. Lammers en De Winther ieder achter een katheder – van Erven Dorens de tijd en het fatsoen bijhoudend – met vilein verbaal vuurwerk, échte humor, snedigheid en levendigheid. Kom maar door.

Iets spetterenders

Kortgehouden, aan regels gebonden, met iemand tegenover zich; zo zou ik ook dolgraag bepaalde lieden zien die nu, met name op de nationale socials, zichzelf filmend, onwaarschijnlijk lang kunnen praten zonder een weerwoord van een ander, zonder een vraag, zonder instemmend geknik.

Het was er niet, het publieke debat in 2021. Het vond en vindt nergens plaats. En dat in deze verschrikkelijke tijd! Waar al het live vertier is gesloten, waar elke sleutel tot relativeren, tot opluchting, tot verademing, tot plezier en ontroering lijkt weggegooid. Wat zou het fijn zijn als we iets spetterenders hadden om te zien en te lezen dan het ingeteerde, humorloze, van elke speelsheid gespeende en van elke hint naar samenleven losgezongen mediamechaniek dat dit land op debatgebied lijkt te zijn geworden.

Het wordt tijd voor een nieuwe set regels, dan volgt nieuw elan vanzelf.

Voor de beheerders van sociale media heb ik een verzoek: zorg nu eindelijk eens voor wat regels. Zorg bijvoorbeeld dat anonimiteit niet meer kan. Anonimiteit zorgt automatisch voor het ontduiken van verantwoordelijkheid, in dit geval die voor je eigen woorden. Terwijl woorden juist leven en samenhang kunnen brengen.

Gezamenlijk doel

Mijn alternatief annex oproep voor de omroepen en netmanagers: breng wat licht en lucht in deze tijden, in de vorm van wellicht een echt debatprogramma. Maak programma’s die ruimte laten voor uiteenlopende meningen, maar wel met een gezamenlijk doel: een levendig, humorvol en geïnspireerd publiek debat.

De lontjes zijn kort op het moment, de noden prangend. Wat daarbij ook heel goed kan helpen: breng via de tv cultuur die nu niet live kan worden bezocht de huiskamers in: laat artiesten optreden en laat desnoods mensen daar weer over debatteren. Bied daar ruimte aan in plaats van aan mensen wiens zinnen dood neervallen nog voor ze goed en wel zijn uitgesproken, omdat niemand aan tafel het idee heeft dat het iets met henzelf te maken heeft.

Laat zien dat men het oneens kan zijn, maar tegelijk prima kan samenleven en dat iedereen zich kan laten informeren, als je maar nieuwsgierig bent. Bijvoorbeeld naar wat een publiek debat eigenlijk is en hoe je je daarin zou kunnen opstellen. Ook op, en nu ga ik het woord niet meer gebruiken in 2021, de socials.

Sanne Wallis de Vries Beeld Boris Meijer
Sanne Wallis de VriesBeeld Boris Meijer
Meer over