Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

Poetins trein dendert op een muur af – en hij kan de rem niet meer vinden

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

De afgelopen week is niets maar tegelijkertijd alles veranderd. Er is nog steeds geen Russische kogel gelost, de Amerikaanse voorspelling van een invasie op woensdag kwam niet uit en de Chinezen konden tevreden hun Winterspelen afsluiten.

Maar de dreiging van een serieuze oorlog lijkt juist groter dan ooit.

Slechts een ding is zeker: wat er de komende dagen ook gebeurt, Poetin zal als verliezer tevoorschijn komen. De cover van The Economist kopte terecht ‘Poetins mislukte job’.

Alle denkbare scenario’s wijzen in die richting:

1. Een totale Russische invasie in Oekraïne en de inname van Kiev, waar – zoals de Amerikanen voorspellen – een marionettenregering wordt geïnstalleerd.

Hoe denken de Russen een vijandig land voor langere termijn te bezetten, terwijl sancties Rusland zwaar treffen en het Westen alle steun geeft aan het Oekraïense verzet?

2. Een beperkte invasie om meer land in Oost-Oekraïne te veroveren, waardoor de afgescheiden separatistenrepublieken Donetsk en Loehansk samengevoegd kunnen worden tot een satellietstaat van Rusland.

Mogelijk, maar een hoop moeite, bloedvergieten en eveneens onvermijdelijke sancties voor een twijfelachtig project.

3. Het officieel erkennen van Donetsk en Loehansk – zoals Rusland dat met Abchazië deed toen dat zich van Georgië losweekte. En daar ‘officieel’ troepen stationeren.

Nog de meeste kans voor Rusland om hier zonder al te veel kleerscheuren mee weg te komen. Maar de facto zijn ze er al de baas.

4. Militair niets doen en de druk blijven opvoeren.

Leek de afgelopen weken het meest waarschijnlijke scenario. Maar nu de door Rusland geleverde kanonnen van de Oekraïense separatisten voortdurend knallen en Poetin een vluchtelingencrisis ensceneert aan de Russische grens, valt de politieke druk nauwelijks nog hoger op te voeren.

Er komt een punt dat telefoontjes met Macron of Biden belachelijk overkomen.

Ziet het er voor Poetin op het internationale toneel redelijk hopeloos uit, toch is er de afgelopen weken in Rusland zelf wel iets fundamenteel veranderd. Tot nu toe kon geen enkele Rus zich een oorlog met buur- en broederland Oekraïne voorstellen. Op de staatstelevisie werd veel over het vijandige Amerika en de Navo gesproken, maar een directe confrontatie met Oekraïne hoorde niet thuis in het discours.

Inmiddels leven we in Moskou in een parallel universum. ‘Wit is zwart, en vrede is oorlog,’ twitterde correspondent Eva Hartog. Ze sloeg de spijker op de kop. We worden non-stop getrakteerd op beelden van ‘Oekraïense’ bombardementen, aanslagen en andere wandaden. Het doet denken aan het driejarige jongetje dat volgens Russische media, op het hoogtepunt van de gevechten in 2014, levend aan het kruis zou zijn genageld door Oekraïense soldaten.

Tekst loopt door onder de tweet

De Russen moeten geloven dat Oekraïne elk moment de Donbas kan binnenvallen. Dat is nogal een raar verhaal, gezien het feit dat ze de afgelopen acht jaar militair niets hebben ondernomen. En nu er honderdvijftigduizend Russische soldaten voor de deur staan, zouden ze opeens de wapens oppakken?

Met het afbreken van de vrije journalistiek en het verjagen van onafhankelijke denkers en wetenschappers is het voor veel Russen onmogelijk geworden om immuun te blijven voor de staatspropaganda. Onze werkster Galina is er ineens van overtuigd dat de Oekraïners ‘een vuil spel spelen’, en zelfs Russische vrienden die ik normaal hoog heb zitten geven de schuld aan ‘die clown Zelenski’.

Niet dat de bevolking schreeuwt om oorlog – maar de geesten worden wel steeds rijper gemaakt.

‘Fuck de sancties,’ zei een Russische topdiplomaat stoer. Maar de feiten spreken voor zich. Europa is zeker deels afhankelijk van Russisch gas, maar omgekeerd is 80 procent van de Russische energie-inkomsten afkomstig uit Europa.

Mocht dat wegvallen, dan zakt Rusland in elkaar. Ook voor de Russen is er werkelijk geen zinnig argument te bedenken om Oekraïne binnen te vallen.

Poetin lijkt op de conducteur van een trein die op een grote muur af dendert. En de rem niet meer kan vinden.

Lees ook deze analyse over de spanning rond Oekraïne: ‘Het werd een zenuwslopend weekend, waarin die gedachte nogal eens de kop opstak.’

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.