Opinie

Opinie: ‘Zoektocht naar raakvlakken GroenLinks en PvdA begint aan het verkeerde eind’

GroenLinks-partijleider Jesse Klaver en PvdA-fractievoorzitter Attje Kuiken in gesprek over samenwerking tijdens een bijeenkomst voor beide partijen. Beeld ANP /  ANP
GroenLinks-partijleider Jesse Klaver en PvdA-fractievoorzitter Attje Kuiken in gesprek over samenwerking tijdens een bijeenkomst voor beide partijen.Beeld ANP / ANP

De zoektocht naar raakvlakken tussen GroenLinks en PvdA begint aan het verkeerde eind, betoogt John Jansen van Galen. ‘Ideologie moet de basis van partijvorming zijn, niet andersom.’

Het Parool

In de berichten over samenwerking of fusie van PvdA en GroenLinks lees je telkens dat de partijen op zoek moeten naar een nieuw ‘groot verhaal’: een samenhangende visie op de toekomst van de samenleving die vervat kan worden in wervende leuzen. Dat verhaal zou veel meer mensen moeten aanspreken dan nu op die twee partijen stemmen, zodat ze samen sterker staan.

Het is een volstrekte omkering van de politieke geschiedenis. De grote verhalen waren er juist eerst: het verhaal van de rode dageraad, van de christelijke natie of de nachtwakersstaat. Ze inspireerden grote groepen mensen om politiek in actie te komen, waarna deze zich in politieke partijen organiseerden om invloed te verwerven op de wetgeving.

Ideologie was de basis van partijvorming, niet andersom. De parlementaire debatten gingen over de grenzen tussen die ideaalbeelden en waar ze botsten over hun begrenzing. Wie zo’n groot verhaal pas gaat verzinnen als de partij al gesticht of de fusie een feit is, komt onherroepelijk te laat.

Ideologisch met lege handen

PvdA-leider Joop den Uyl vatte het sociaaldemocratische ideaal van zijn partij treffend samen als ‘spreiding van kennis, inkomen en macht’. Dat premier Wim Kok twintig jaar later, in 1995, verkondigde dat de PvdA haar ‘ideologische veren moest afschudden’ is wel gebagatelliseerd en gerelativeerd als de vondst van een speechschrijver, maar het was een belangrijk moment: de partij heeft zich eraan gehouden.

In de decennia die volgden werkte de PvdA van harte mee aan beleidswijzigingen die haaks staan op haar oorspronkelijke ideologie en bevorderde deze zelfs: steeds meer publieke diensten moesten geprivatiseerd worden, marktwerking diende ruim baan te krijgen.

Bijna dertig jaar later, staat de PvdA ideologisch dan ook met lege handen en gaat ze op zoek naar een nieuw groot verhaal als fundament voor het samengaan met GroenLinks. Die partij kwam zelf voort uit uiteenlopende grote verhalen van PPR, PSP, CPN en EVP (een communistische maatschappij, vrede door eenzijdige ontwapening, een progressief christendom), waar na hun fusie weinig herkenbaars van overbleef.

‘Een roodgroene Fortuyn’

Behalve aan een nieuw groot verhaal is er, als we de rooksignalen uit de twee partijen mogen geloven, sterke behoefte aan iemand die dat op aansprekende wijze kan vertellen. Die als een soort rattenvanger van Hamelen nieuwe kiezers aantrekt – een lijsttrekker als stemmentrekker. Frans Timmermans, Marjolein Moorman, Ahmed Aboutaleb misschien?

Ook dat is een misverstand. Je zoekt geen aanvoerder bij een groot verhaal, hij of zij moet als het ware vanzelf al de verpersoonlijking zijn van dat grote verhaal. Van Frits Bolkestein (VVD) hoefde niemand zich af te vragen waarvoor hij stond en waarvoor zijn partij stond, dat viel naadloos samen. Hetzelfde geldt voor de sociaaldemocraat Willem Drees (PvdA), voor de democraat Hans van Mierlo (D66), voor de communist Marcus Bakker (CPN).

Kennen we nu iemand die van nature het aanstaande verbond tussen GroenLinks en PvdA belichaamt? “Wat ontbreekt,” zegt Dick Pels, voorheen directeur van het wetenschappelijk bureau van GroenLinks, “is een roodgroene Fortuyn.”

Het verkeerde eind

Met andere woorden: de zoektocht naar raakvlakken tussen de twee partijen begint aan het verkeerde eind. Eerst moet er in de samenleving een heftige beweging zijn waarvan een partij zich tot tolk kan maken. Die is er nu wel: de beroering over het klimaat. Maar je kunt niet zeggen dat de PvdA zich daarvan geloofwaardig tot tolk kan maken. En GroenLinks laat zich in toenemende mate de kaas van dit brood eten door de Partij voor de Dieren.

Er zijn meer actuele, urgente bewegingen: MeToo, Black Lives Matter, de genderomwenteling. Maar daarvoor geldt hetzelfde: PvdA en GroenLinks spelen er geen rol van betekenis in.

De algemene, diepe verontwaardiging over het verloederde beleid in de toeslagenaffaire zou een groot verhaal over herstel van rechtvaardig en eerlijk bestuur kunnen opleveren als basis voor nieuwe partijvorming. Maar ik vrees dat de PvdA daarvoor te zeer is ingegroeid in de bestaande ambtelijke structuren.

John Jansen van Galen is journalist en publicist. Beeld ANP Kippa
John Jansen van Galen is journalist en publicist.Beeld ANP Kippa

John Jansen van Galen is journalist en publicist.

Meer over