Opinie: ‘Wijkwerkers kunnen vermogende burgers helpen om hun milieudruk te verkleinen’

Hoewel de rijkste 1 procent van de wereldbevolking aanzienlijk meer CO₂ uitstoot dan het armere deel, is die laatste groep voornamelijk de dupe van de gevolgen van klimaatverandering. Maartje van der Lee en Rob van der Rijt vinden het daarom tijd dat de vermogende burger leert hoe hij zijn milieudruk verkleint.

Maartje van der Lee en Rob van der Rijt
Wijkwerkers kunnen vermogende mensen vertellen dat hun milieudruk onder andere wordt veroorzaakt door overmatige consumptie.  Beeld Jakob Van Vliet
Wijkwerkers kunnen vermogende mensen vertellen dat hun milieudruk onder andere wordt veroorzaakt door overmatige consumptie.Beeld Jakob Van Vliet

Het verbruik van fossiele brandstoffen moet in alle lagen van de bevolking naar beneden. Voor het klimaat, voor onze onafhankelijkheid van gewelddadige olie-regimes en voor de portemonnee. Mensen met een kleine portemonnee worden nu onevenredig hard getroffen door gestegen energieprijzen en zullen straks ook de meeste hinder ondervinden van een opwarmende aarde.

Meest duurzame oplossing

De afgelopen jaren is veel geld en aandacht besteed aan energiebesparing en duurzame opwek in wijken en buurten in Nederland waar mensen wonen met een kleine portemonnee. Ze werden geholpen met het plaatsen van tochtstrippen, dubbel glas en deurdrangers en met het verstrekken van een goedkope lening voor het plaatsen van zonnepanelen.

Steeds vaker worden sociaal- of wijkwerkers ingezet om mensen te bereiken. Niet alleen om ze te informeren over de voordelen van betere isolatie of gasloos koken, maar ook om zicht te krijgen op wat voor zorgen er zijn, wat er achter voordeuren speelt en hoe de energietransitie hier een plek in kan krijgen.

De eerste ervaringen laten zien dat de inzet van wijkwerkers en sociaal werkers de meest duurzame oplossing is om wijken en buurten verder te brengen: aanhaken in het leven van mensen en van daaruit kijken wat werkt. Deze manier van werken zien we met name terug in wijken met bewoners in kwetsbare posities, vaak bewoners die een kleine ecologische voetdruk innemen. We investeren weinig in bewoners die een groot energie- en materialenverbruik hebben met daaraan gerelateerde broeikasgassen zoals CO₂.

Het rijke noorden

Op wereldwijd niveau wordt het overgrote deel van de huidige ecologische ineenstorting op aarde veroorzaakt door overmatige consumptie in het rijke noorden. De gevolgen hiervan schaden het wereldwijde zuiden onevenredig hard. We kunnen dit bijvoorbeeld zien in termen van emissies: het noorden is verantwoordelijk voor 92% van de wereldwijde CO₂-emissies boven de veilige grens, en toch lijdt in het zuiden de overgrote meerderheid van de aan klimaatverandering gerelateerde schade (in termen van zowel kosten als verlies aan mensenlevens).

Het rijke noorden heeft als het ware de atmosfeer al bijna volledig gekoloniseerd en de rest, waaronder ook toekomstige generaties in alle landen op aarde, zit nu met grote problemen opgescheept.

Volgens onderzoek van het Stockholm Environment Institute is de rijkste 1 procent van de mensen op aarde verantwoordelijk voor 15 procent van de uitstoot van broeikasgassen. Dat is meer dan het dubbele van die van de armste helft (!) van de mensheid. die slechts 7 procent veroorzaakt.

Hoog tijd om wijkwerkers in te zetten in buurten waar vermogende mensen wonen en deze bewoners te helpen om hun milieudruk te verkleinen. Dat kan enerzijds heel eenvoudig met aangeven waar die milieudruk precies vandaan komt: het kopen van spullen, het eten van vlees, wonen en mobiliteit (auto- en vliegverkeer). En door vervolgens te wijzen op de voordelen van consuminderen: meer schone lucht, meer gezondheid, meer natuur, meer rust, meer sociale contacten en een veiliger toekomst voor kinderen.

Anderzijds vraagt het ook verdieping in deze wijken: wat zijn verlangens van deze bewoners? Wanneer komen zij in beweging? Wie kan daarbij helpen? De energietransitie is ook voor deze bewoners lastig, omdat oude gewoonten moeten worden opgegeven en nieuwe moeten worden aangeleerd. Daar zouden wijkwerkers bij kunnen helpen. Zo kan een ieder zijn rechtvaardige deel aan het oplossen van klimaat- en andere ecologische crises bijdragen.

Maartje van der Lee, Buurtbinders Beeld
Maartje van der Lee, Buurtbinders
Rob van der Rijt, Klimaatplein.com Beeld
Rob van der Rijt, Klimaatplein.com