Opinie

Opinie: ‘Wetsvoorstel D66 staat ver af van het recht op zelfbeschikking bij het sterven’

De ‘levenseindebegeleider’ uit de initiatiefwet Voltooid leven van D66 moet de wens van iemand om te sterven omdat die het leven ‘voltooid’ acht toetsen, én daarover het oordeel van een collega inroepen. Het klinkt humaan, maar het komt er op neer dat je een toelatingsexamen moet doen om dood te mogen gaan, zegt journalist en publicist John Jansen van Galen.

John Jansen van Galen
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Het ergerlijke aan het nimmer eindigende debat over euthanasie is dat het eigenlijk nooit over zelfdoding gaat maar over hulp bij zelfdoding: of en onder welke voorwaarden medici er hun medewerking aan mogen verlenen. Dat past bij wat wel de ‘medicalisering’ van de samenleving wordt genoemd: nagenoeg elk euvel wordt vertaald in medische termen en medische bijstand. Op eigen houtje ziek zijn of dood willen lijkt uit de mode.

Toch begon dit debat in 1991 met een voorstel dat vorm wilde geven aan ons zelfbeschikkingsrecht bij het sterven. De rechtsgeleerde Huib Drion bepleitte dat een pil beschikbaar zou komen waarmee mensen zelf een eind aan hun leven konden maken. Maar hij stelde daar meteen een reeks eisen aan om onberaden zelfdoding te voorkomen. De gebruikers moesten eerst minstens 70, later 75 jaar zijn en de pil diende een soort tweetrapsraket te zijn, die in tweeën met een zekere tussenpoos ingenomen moest worden.

Getest door de overheid

Als voormalig lid van de Hoge Raad zal Drion heus wel beseft hebben dat hij hiermee afbreuk deed aan het zelfbeschikkingsrecht inzake het sterven, want om aan die eisen te voldoen moet er een instantie aan te pas komen en welke kan dat anders zijn dan de overheid. De pil zou uiteraard bovendien, voordat die in de apotheek verkrijgbaar werd gesteld, op zijn deugdelijkheid getest moeten worden, en wel door diezelfde overheid. De staat wil zich immers niet medeverantwoordelijk maken voor een ellendig doodsbed.

In de decennia daarna is de strijd steeds gegaan om de medewerking van medici aan euthanasie. Onder welke voorwaarden mocht die worden toegestaan? Zelf heb ik altijd verkondigd dat ik bij mijn overlijden geen hulp van een arts zou inroepen. De roeping van de dokter is mensen beter te maken, niet om ze te (helpen) doden.

Het baanbrekende van het wetsvoorstel van het voormalig D66-Kamerlid Pia Dijkstra was dan ook dat in geval van ‘voltooid leven’ niet de arts als poortwachter bij zelfdoding zou fungeren maar een ‘stervensbegeleider’, later eufemistisch verwoord tot ‘levenseindebegeleider’. Die moet het verlangen van een gegadigde om te sterven omdat die het leven ‘voltooid’ acht toetsen, en daarover ook nog eens het oordeel van een collega inroepen.

‘Kroonjuweel’ van D66

Het klinkt humaan maar komt er in feite op neer dat je een toelatingsexamen moet doen om dood te mogen gaan. Het staat dus ver af van het zelfbeschikkingsrecht, dat een van de ‘kroonjuwelen’ van D66 was – maar u weet wat er met de andere kroonjuwelen is gebeurd. De staat gaat in dit voorstel als vadertje Albedil nog steeds over uw dood.

Het wetsvoorstel is bovendien onlangs door de Raad van State streng afgekeurd: het voldoet niet aan allerlei eisen van zorgvuldigheid. Dat is te begrijpen: de staat wil niet lichtvaardig zijn instemming verlenen aan het in een bevlieging genomen besluit van zijn burgers om een einde aan hun leven te maken.

Intussen realiseren steeds meer mensen hun zelfbeschikkingsrecht bij het sterven zelf al, zonder inmenging van bovenaf. Ze bestellen online het middel pentobarbital in China of Mexico (in het laatste land schijn je dan te moeten verklaren dat het middel voor je vee bestemd is, anders leveren ze het niet). Het is echter een ongewis traject: het middel kan onwerkzaam of, erger nog, ondeugdelijk zijn zodat naargeestige sterfbedden mogelijk worden.

Stoppen met eten en drinken

Arts en voormalig Denker des Vaderlands Marli Huijer ziet in haar recente boek De toekomst van het sterven feitelijk dan ook slechts één uitweg, als je bij je dood niet de hulp van een arts wilt inroepen: versterving, dat wil zeggen radicaal stoppen met eten en drinken. Dat is effectief mits je, zegt Huijer erbij, al niet zo’n goede conditie hebt, want anders kan een langdurige lijdensweg volgen.

Helemaal zonder de medewerking van anderen gaat ook dat niet, want je zult je naasten moeten overtuigen van de ernst van je doodswens en hen overreden je geen water te geven als je dorst krijgt. En dan nog vereist dit proces een grote mate van vastberadenheid en doorzettingsvermogen. Dat is dan de prijs voor het behoud van je zelfbeschikkingsrecht in je laatste uren.

John Jansen van Galen is journalist en publicist. Beeld ANP Kippa
John Jansen van Galen is journalist en publicist.Beeld ANP Kippa
Meer over