Opinie

Opinie: ‘Vrouwen kunnen zelf heel goed hun ongewenste zwangerschap met medicatie afbreken’

De Tweede Kamer stemde deze week in met het afschaffen van de vijf dagen verplichte bedenktijd en besprak het wetsvoorstel over de verstrekking van de abortuspil door de huisarts. Maar ‘baas in eigen buik’ is nog ver te zoeken, zegt gynaecoloog Gunilla Kleiverda.

Het Parool
Sommige klinieken in Nederland zijn uiterst negatief over medicamen-teuze abortus. Beeld Getty Images/iStockphoto
Sommige klinieken in Nederland zijn uiterst negatief over medicamen-teuze abortus.Beeld Getty Images/iStockphoto

De ‘abortuspil’ Mifepriston werd in 1999 in Nederland geregistreerd, maar slechts langzaam geïntroduceerd. De gebruikelijke behandeling in abortusklinieken was een curettage, het leegzuigen van de baarmoeder. Dat vrouwen zelf met medicijnen hun zwangerschap konden afbreken betekende dat abortusartsen van ‘operateur’ meer voorlichter en begeleider werden. Het merendeel van de abortusklinieken verstrekt momenteel objectieve informatie over beide behandelingen, maar sommige klinieken zijn uiterst negatief over medicamenteuze abortus.

Zo vermeldt de folder ‘abortuspil’ van het Vrelinghuis in Utrecht dat het kwaliteitsinstituut CBO (overigens in 2011 opgeheven) unaniem van mening is dat een zuigcurettage veiliger is en methode van eerste keus. Terwijl in 2017 in Zweden 93 procent van de zwangerschapsafbrekingen medicamenteus plaatsvond, was dit in 2019 in Nederland slechts 28 procent. Interessant is dat Zweden laat zien dat taakverschuiving ook goed mogelijk is. Verloskundigen, niet artsen, verlenen daar de zorg. In Ierland, dat abortus in 2018 legaliseerde, verrichten huisartsen de medicamenteuze abortus, en ook in Frankrijk gebeurt dit al vele jaren. Op deze wijze is voor vrouwen abortuszorg veilig, verantwoord, dichtbij en laagdrempelig toegankelijk.

Telemedical hulpverlening

Een nieuwe wijze van abortuszorg is telemedical hulpverlening, geïnitieerd door Women on Waves. In 2004 verbood Portugal het binnenvaren van de ‘abortusboot’ van Women on Waves. Als reactie werd op de website informatie gepubliceerd over het zelf veilig opwekken van een abortus. Ook werd de organisatie Women on Web opgericht, die maandelijks aan meer dan duizend vrouwen wereldwijd de abortuspil toestuurt na een online consultatie, om medische contra-indicaties uit te sluiten.

Inmiddels is naar aanleiding van deze initiatieven telemedical abortushulpverlening in veel landen mainstream geneeskunde. In Amerika verzorgt AidAcces op deze wijze hulpverlening. De coronapandemie, waarin fysieke kliniekbezoeken vaak onmogelijk waren, heeft deze vorm van hulpverlening in veel landen gestimuleerd. Zo vindt in Groot-Brittanië telefonische triage plaats, waarna een vrouw de abortusmedicatie bij haar eigen apotheek kan ophalen. Maar in Nederland is deze vorm van hulpverlening nog steeds onmogelijk, ondanks een verzoek van Women on Waves bij de rechter. Het Genootschap van Abortusartsen vond dit onwenselijk.

Pil bij de huisarts

De abortuspil heeft recent ook haar entree gedaan bij de medicamenteuze behandeling van miskramen. Dit gebeurt op dezelfde wijze en met dezelfde medicatie als het afbreken van een ongewenste zwangerschap. Gebruikers van de richtlijn Miskraam uit 2020 zijn gynaecologen, huisartsen, verloskundigen en abortusartsen.

Medicamenteuze behandeling krijgt de voorkeur boven een curettage, zoals die in het verleden door gynaecologen werd uitgevoerd. Toch verstrekken nu alleen nog gynaecologen die medicatie, terwijl een pilot in Nijmegen aantoonde dat huisartsen dit ook prima kunnen. Een belemmering leek het verstrekken van Mifepriston door huisartsen: zij hebben immers geen vergunning als abortuskliniek. Maar huisartsen mogen én kunnen Mifepriston voorschrijven voor deze indicatie, al ontbreekt vergoeding voor vrouwen. Een ter wetenschappelijke publicatie aangeboden onderzoek van Women on Waves toont dat vermoedelijk een grote meerderheid van huisartsen na aanvullende scholing bereid is de abortuspil voor te schrijven voor behandeling van miskramen, en dat velen dit ook willen doen voor ongewenste zwangerschappen.

‘De vrouw beslist, abortuspil bij de drogist’

Een verschuiving van abortuszorg en miskraamzorg van abortusklinieken en ziekenhuizen naar de eerste lijn brengt zoals bij elke taakverschuiving discussies met zich mee over kennis, vaardigheden, bedreiging van het bestaansrecht van klinieken, overbelasting van huisartsen, enzovoort. Toch zal deze soep niet zo heet gegeten worden. Vermoedelijk zal een kleine groep huisartsen met interesse in vrouwengezondheidszorg willen starten met zowel medicamenteuze behandeling van miskramen als ongewenste zwangerschappen. Uiteraard is goede voorlichting noodzakelijk, zoals bijvoorbeeld te vinden op aidacces.org en womenonweb.org.

Door de abortuspil is een andere framing van abortushulpverlening noodzakelijk. Tegen de achtergrond dat wereldwijd vrouwen zelf heel goed hun ongewenste zwangerschap met medicatie kunnen afbreken, wordt het tijd dat we in Nederland inzien dat medicamenteuze abortus niet moeilijk of gevaarlijk is, en dat vrouwen dit eigenlijk heel goed zelf kunnen. Om het cru te stellen: zolang ‘de vrouw beslist, de abortuspil bij de drogist’ geen realiteit is, zijn artsen alleen noodzakelijk om de medicatie voor te schrijven, zeer zeldzame contra-indicaties uit sluiten en de weg naar goede voorlichting te wijzen.

Kwetsbare wezens

Ook is een ander perspectief op ongewenst zwangere vrouwen noodzakelijk. Daar waar zij om hun moverende redenen de verantwoordelijkheid nemen om niet zwanger te willen zijn door anticonceptie of de morning-afterpil te gebruiken, wordt zij alom toegejuicht. Als dit mislukt met een positieve zwangerschapstest als gevolg, blijven zij dezelfde verantwoordelijke vrouwen die zo snel mogelijk groei van de prille zwangerschap willen voorkomen. Maar in de kamerdebatten worden ze ineens gereduceerd tot kwetsbare wezens, voor een zeer moeilijke beslissing staand, onderhevig aan dwang tot een abortus en niet in staat om over hun toekomst te beslissen.

Concluderend wordt het ook in Nederland tijd om te erkennen dat vrouwen zelf prima kunnen beslissen over al dan niet zwanger zijn, en dat zij met goede voorlichting ook uitstekend zelf hun zwangerschap kunnen afbreken. Voor artsen zijn eisen te stellen aan zorgverlening geregeld in de WGBO (wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst). Noch een strafwet, noch een abortuswet is hiervoor nodig.

Gunilla Kleiverda, gynaecoloog en voorzitter Women on Waves

Meer over