PlusOpinie

Opinie: ‘Vrijheid vanzelfsprekend? In Egypte is het woord alleen al taboe’

De vrijheden die we hier vaak voor lief nemen zijn allesbehalve vanzelfsprekend, ondervond Lieve Wijman in Egypte. ‘Alleen al het woord ‘vrijheid’, in het Arabisch horreya, is taboe in Egypte, en de vrijheid zelf is er helemaal ver te zoeken.’

Lieve Wijman
Anti-overheidsprotest nabij het Tahirplein in Caïro tijdens de Egyptische revolutie in 2011. Beeld REUTERS
Anti-overheidsprotest nabij het Tahirplein in Caïro tijdens de Egyptische revolutie in 2011.Beeld REUTERS

T-shirts met cliché-Engelse teksten als Be Yourself, Love en Freedom in de Amsterdamse Kalverstraat zijn zo vanzelfsprekend dat niemand er acht op slaat. Hoe anders is dat in Egypte, ondervond ik toen ik daar vorig jaar voor een organisatie voor vluchtelingenstudenten werkte. Je moet het daar niet in je hoofd halen een trui met het V-woord erop te dragen. Alleen al het woord ‘vrijheid’, in het Arabisch horreya, is taboe in Egypte, en de vrijheid zelf is er helemaal ver te zoeken. Daar heeft de revolutie van 2011 niets aan veranderd. Vanwege controverse in Egypte rondom Perfect Strangers, de eerste Arabische Netflix-film, wil een parlementariër de streamingdienst nu helemaal verbieden.

Mijn favoriete café in Caïro, ook omdat ze er bier schenken, is El Horreya Cafe, om de hoek van het Tahrirplein. In dit café verzamelden zich destijds de breinen achter de revolutie, achter de schreeuw om vrijheid. Voordat je daar de kans krijgt om het woord ‘vrijheid’ uit te spreken, krijg je al boze blikken van je Egyptische vrienden die je erop wijzen dat de door sigarettenrook geel geworden muren hier oren hebben. Het roepen om vrijheid – ‘Horreya, horreya, horreya’ in de straten richting Tahrirplein in januari 2011 – is uit ieders vocabulaire gecensureerd.

Als aandenken aan mijn verblijf in Egypte, en vooral omdat ik besefte hoe belangrijk vrijheid is als je ook onvrijheid aan den lijve ondervindt, vroeg ik een Egyptische vriend met een bedrijf dat teksten en prints op T-shirts en truien drukt om een zwarte hoodie op de achterkant te bedrukken met حرية – horreya dus, vrijheid in het Arabisch.

“Vrijheid voor wat?” riep een Egyptische vriend toen ik de bus naar Zuid-Sinaï instapte. Hij attendeerde me erop dat als híj de trui zou dragen hij er meteen uit zou worden gehaald bij een van de vele checkpoints die we passeerden op weg naar Dahab. Ik besloot van mijn niet-Egyptische privilege gebruik te maken en de trui toch te dragen.

Maar toen ik een paar weken later op de terugweg van Siwa, een woestijngebied dicht bij de Libische grens, in de nachtbus naar Caïro zat met een grote groep militairen, besloot ik tijdens een tussenstop bij een tl-verlicht en naar kardemonkoffie ruikend café de trui toch maar binnenstebuiten te keren.

Terug in Nederland kon ik de trui weer zorgeloos overal dragen, al baalde ik dat niemand weet wat de tekst achterop betekent. Toen ik deze maand weer terugging naar Caïro, waar ik nu werk voor een organisatie voor vrouwenrechten, heb ik de trui weer meegenomen. Ik houd hoop.

Lieve Wijman, Amsterdam

Meer over