Opinie: ‘Vergeet op Vaderdag de Plotse Papa’s niet’

In Nederland raakt ongeveer één op de vijf vrouwen ooit ongepland zwanger. In zo’n situatie gaat bijna alle aandacht uit naar de (aanstaande) moeder, merkte Bert Bentsink, zelf jong en niet gepland vader geworden. Op Vaderdag vraagt hij aandacht voor deze, vaak kwetsbare, jonge papa’s.

Het Parool
Alleenstaande, ongeplande vaders hebben ook hun psychische en maatschappelijke worstelingen.  Beeld Getty Images
Alleenstaande, ongeplande vaders hebben ook hun psychische en maatschappelijke worstelingen.Beeld Getty Images

Een ‘kroegbaby’, verwekt na een onenightstand, erin geluisd of een ‘ongelukje’ in een prille lustrelatie: voor veel mannen is zo’n onverwachte baby een schrikbeeld. Volgens de Fiom (Federatie van Instellingen voor de Ongehuwde Moeder) raakt in Nederland één op de vijf vrouwen ooit ongepland zwanger. In verhalen over ongeplande zwangerschappen en alleenstaand ouderschap gaat bijna altijd de aandacht uit naar de (aanstaande) moeder.

Er gaat echter bijna geen enkele aandacht uit naar de belevingswereld van de jonge vader, wiens leven evengoed op z’n kop staat. Dat is voor zowel beleidsmakers als wetenschappers een blinde vlek. Publicaties over jonge vaders zijn gedateerd en beperken zich tot hoogstens anekdotische verhalen.

De kwetsbare verhouding tussen de jonge ouders komt na een ongeplande zwangerschap onder druk te staan. Wanneer de jonge ouders niet (meer) samen zijn probeert de (familie van de) moeder vaak grip te houden op de manier waarop de alleenstaande vader aanwezig is, of überhaupt aanwezig mag zijn. De vaderrol wordt onderwerp van strijd en het is dan ook dikwijls de jonge vader die aan het kortste eind trekt. Het CBS en de Universiteit van Amsterdam toonden aan dat van alle volwassen kinderen met gescheiden ouders maar liefst 20 procent hun vader niet meer ziet.

Geen daderschap, maar vaderschap

Net als de jonge moeders worstelen ook de jonge, ongeplande vaders met maatschappelijke stigma’s. Hij krijgt vaak het label ‘dader’ opgespeld, terwijl de moeder vaak als slachtoffer van de situatie wordt gezien. Dit gecultiveerde narratief wordt misschien wel het treffendst vertolkt door rapper 2Pac in zijn nummers Brenda’s Got a Baby en Dear Mama, over een zwoegende jonge moeder die in haar eentje de eindjes aan elkaar probeert te knopen. Zij staat er alleen voor omdat de flierefluitende vader het hazepad koos. Hij was mans genoeg om het kindje te verwekken, maar niet bereid om de consequenties van zijn escapade te dragen.

Hoewel die verhalen niet uit de lucht komen vallen, liggen de afwegingen en omstandigheden vaak veel genuanceerder. Bovendien, it takes two to tango, en uitgaande van wederzijdse toestemming tijdens de verwekking dragen beide partners evenveel verantwoordelijkheid voor anticonceptie, of het gebrek daaraan. Daarbij dient overigens wel opgemerkt dat mannen de verantwoordelijkheid voor anticonceptie nog te vaak als vanzelfsprekend bij de vrouw leggen, een scheve verhouding die regisseur Lynn Deen mooi liet zien in haar korte film Baas in Eigen Zak.

Coming-of-age

Wanneer we de termen daders en slachtoffers nu even loslaten en constateren dat ongepland en alleenstaand ouderschap voor beide partijen een ingewikkelde situatie is, waarom horen we dan zo weinig over die jonge alleenstaande vader die wél zijn rol pakt? Die, net als de moeder, tegen een sloot vooroordelen, praktische uitdagingen en emoties aanloopt, gevoelens van vertwijfeling kent? Want hoe geef je een (aanstaande) vaderrol vorm wanneer je zelf nog coming-of-age bent? Misschien studeer je nog en moet je je plek in de maatschappij nog zien te vinden.

Graag breek ik een lans voor deze anonieme vaders in de marge. Zij vallen vaak buiten hun omgevingsnorm, met gevoelens van schaamte en eenzaamheid tot gevolg. Zeker in theoretisch opgeleide kringen is jong ouderschap vaak nog taboe. Daarover schreef journalist en jonge vader Tom Grosfeld eerder in deze krant.

Voor mijn audiodocumentaire Plotse Papa’s (VPRO) sprak ik jonge vaders die allemaal op enig moment last kregen van stressklachten en/of psychologische problemen. Ze schoten in een ‘doe-modus’ en renden zichzelf voorbij. Sommigen hadden last van paniekaanvallen en hyperventilatie, anderen kregen somberheidsklachten.

De conservatieve maatschappij ziet vaders nog voornamelijk als de kostwinner en beschermer. Hoewel dat beeld inmiddels steeds vaker wordt bevraagd en er meer aandacht is gekomen voor een eerlijkere zorgverdeling tussen mannen en vrouwen, blijft het een hardnekkig beeld waaronder veel jonge vaders, inclusief ondergetekende, gebukt gaan. Kort door de bocht ben je een ‘echte vent’ wanneer je niet zeurt en je (financiële) verantwoordelijkheid pakt. Daar komt bij dat voor veel mannen het praten over emoties niet vanzelfsprekend is, ook al is die behoefte er wel degelijk. Het patriarchaat bijt in z’n eigen staart.

Tel daar een bindend studieadvies, tanende baanzekerheid en geen zicht op een passende woonruimte (een betaalbare woning met extra slaapkamer, iemand?) bij op en je hebt alle ingrediënten voor een burn-out, bovenop de stress en onzekerheid die het kersverse ouderschap sowieso al met zich meebrengt.

Dit stuk is geen misogyne verhandeling, slachtofferig of ander incel-achtig geneuzel. Alleenstaande jonge moeders hebben het minstens zo zwaar en kunnen wat mij betreft niet genoeg worden bezongen; besef alleen dat deze vaders en hun worstelingen er óók zijn. Laat ze niet alleen.

Bert Bentsink, HHW Beeld -
Bert Bentsink, HHWBeeld -

Bert Bentsink is 32 jaar oud, woont in Amsterdam-West en is vader van Noa (9 jaar). Hij werkt als marketing- en communicatiespecialist, en podcastmaker bij de VPRO. Plotse Papa’s is te horen in DOCS (voorheen RadioDoc): de podcast voor audiodocumentaires van de publieke omroep.

Meer over