Opinie

Opinie: ‘Tanja Nijmeijer een held noemen, gaat te ver’

In haar column in deze krant noemde kunstenares Tinkebell Tanja Nijmeijer deze week een held. Onterecht, stelt Robert-Jan Friele. Nijmeijer heeft namelijk, als deel van de FARC, bijgedragen aan veel ellende in Colombia.

Robert-Jan Friele
null Beeld Gamma-Rapho via Getty Images
Beeld Gamma-Rapho via Getty Images

Omdat Tanja Nijmeijer geraakt werd door het onrecht in Colombia, en daar vergaande consequenties aan verbond, noemt Tinkebell haar in haar column van 10 november een held. Ze stoort zich aan het feit dat Nijmeijer in Nederland vaak wordt weggezet als terrorist, ‘zonder de context van deze burgeroorlog in ogenschouw te nemen’.

Welnu, hierbij wat context dan: geconfronteerd met een autoritaire overheid die wars is van verandering, en een schrijnende armoede onder driekwart van de bevolking, besloten duizenden Colombiaanse jongeren in de jaren zestig en zeventig de wapens op te nemen. Behalve de FARC telde Colombia in de loop der jaren zo bijna drie dozijn guerrilla’s.

Waar de guerrilla’s in andere Latijns-Amerikaanse landen langzaam uitstierven bij gebrek aan middelen en resultaat, hielden die in Colombia het vol dankzij de inkomsten uit cocaïne en ontvoeringen (21.396 stuks, heeft de FARC zelf erkend). En omdat de overheid niet in staat bleek burgers tegen die ontvoeringen te beschermen, floreerden de zelfverdedigingsgroepen: de latere paramilitairen, bekend van hun gruwelijke moordpartijen.

Stigmatisering

Het resultaat van dat alles? In het land hebben zich inmiddels 9,2 miljoen slachtoffers van het geweld geregistreerd bij de Unidad de Víctimas, waarmee bijna 20 procent van de Colombianen in een of andere vorm slachtoffer is van het conflict. Volgens het Centro Nacional de la Memoria Histórica zijn er tussen 1958 en 2012 218.094 doden gevallen in dat conflict. En volgens hetzelfde centrum onvluchtten tussen 1985 en 2012 5,7 miljoen Colombianen hun huizen.

Nee, dat zijn niet allemaal slachtoffers van de FARC. Maar doet dat ertoe, als het óók de guerrilla is geweest die de wapens heeft gegrepen en dat zo koppig heeft volgehouden? De overheid en de paramilitairen hebben eindeloos veel meer doden gemaakt, maar elke dode is er een te veel. Bovendien valt de guerrilla’s de collateral damage van het conflict aan te rekenen: hun aanwezigheid leidde tot de stigmatisering van alles wat links was. Vandaar dat Colombia, in tegenstelling tot vrijwel alle andere landen in de regio, nooit een progressieve regering heeft gehad.

Geen steun meer

Voor mijn boek De Pizarro’s interviewde ik de afgelopen zes jaar tientallen voormalige activisten en guerrillero’s. Velen bedankten mij na afloop voor het gesprek, omdat ik ze even mee terug had genomen naar de tijd waarin alles mogelijk was, de tijd waarin ze geloofden in verandering middels de wapens. Niet zelden vloeide daarbij een traan, veroorzaakt door de onthutsende constatering dat dit geloof op drijfzand was gebaseerd, en Colombia slechts een erfenis heeft nagelaten van pijn, bloed en tranen.

Eén ding is zeker: met haar keuze bij de FARC te gaan heeft Tanja aan die erfenis bijgedragen. Ze koos bovendien voor de wapens drie decennia nadat de generatie van de jaren zestig/zeventig dat had gedaan, op een moment dat allang duidelijk was dat nog meer geweld geen enkel heil meer zou brengen in een land volledig verscheurd door de oorlog. En op een moment dat het zelfbenoemde volksleger geen enkele steun meer had onder het volk: als politieke partij haalde de FARC in 2018 bij lange na de kiesdrempel niet.

Is Tanja een terroriste? Toen ze een brandbom probeerde te ontsteken in een stadsbus wel, maar tegelijkertijd gaat dat etiket voorbij aan de Colombiaanse context. Is ze een held? Dat sowieso niet. Dezelfde context maakt ook dat etiket onmogelijk.

Robert-Jan Friele, journalist en auteur van De Pizarro’s. Eén familie, drie generaties en honderd jaar strijd in Colombia.

null Beeld Karoly Effenberger
Beeld Karoly Effenberger
Meer over