Opinie

Opinie: ‘Onze opvatting van welvaart ontwricht de kwaliteit van leven van toekomstige generaties’

De welvaart in Nederland is destructief en smal, betogen Lars Moratis en Frans Melissen. ‘Zo ontwrichten we de kwaliteit van leven van toekomstige generaties en op andere plekken op de wereld.’

Lars Moratis en Frans Melissen
De welvaart die wij in het hier en nu ervaren, gaat ten koste van brede welvaart later en elders. Beeld ANP
De welvaart die wij in het hier en nu ervaren, gaat ten koste van brede welvaart later en elders.Beeld ANP

Het gaat goed met Nederland. Volgens de recent verschenen Monitor Brede Welvaart & de Sustainable Development Goals 2022 van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), scoort ons land goed op het gebied van subjectief welzijn, materiële welvaart, gezondheid, arbeid en vrije tijd, wonen, samenleving, veiligheid en milieu, en is de ontwikkeling over de afgelopen jaren overwegend positief. We zouden dus kunnen concluderen dat we een welvarend volkje zijn.

Wie echter verder durft te kijken dan zijn of haar neus lang is, komt al snel tot de conclusie dat die brede welvaart wat ‘onderliggende problemen’ kent. Het gaat dan niet zozeer om de enorme particuliere schuldenberg van Nederlandse huishoudens en de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen waar de Europese Commissie Nederland vorige week nog voor op de vingers tikte.

Nee – belangrijker is dat de welvaart die wij in het hier en nu ervaren, ten koste gaat van brede welvaart later en elders. Wat wij doen om onze welvaart in stand te houden, ontwricht de kwaliteit van leven van toekomstige generaties en op andere plekken op de wereld – vooral die plekken die het meest kwetsbaar zijn.

Retorische vraag

Anders gezegd: de ecologische en sociale voetafdruk van onze huidige manier van leven is te groot. Veel te groot. Zó groot, dat op de ranglijst van landen met de grootste voetafdruk slechts vijf landen het slechter doen dan Nederland. MVO Nederland-directeur Maria van der Heijden wees er naar aanleiding van het CBS-rapport fijntjes op dat dat vergelijkbaar is met de lage positie die Haïti inneemt op de World Happiness Index, Noord-Korea op de corruptie-index of Somalië op de lijst van landen met inkomens per hoofd van de bevolking.

Maar, horen wij u denken, hoe zit het dan met die Sustainable Development Goals (SDG’s), die doelen van de Verenigde Naties (VN) die een ijkpunt voor overheidsbeleid vormen? En die in 2030 gerealiseerd zouden moeten zijn? Die gaan we niet realiseren. Not even close. En dat is geen toeval of, om maar iets te noemen, het gevolg van een of andere pandemie. Die doelen zijn namelijk onderdeel van het probleem.

Precies daarom ondertekenden honderd wetenschappers, onderwijzers en experts uit 27 landen deze maand een brief waarin zij de VN oproepen om de SDG’s af te schaffen. In deze brief, die in de Britse krant Independent verscheen aan de vooravond van het elitefeestje dat World Economic Forum heet, stellen zij de retorische vraag: ‘Als de manier waarop moderne samenlevingen functioneren de problemen veroorzaken die de SDG’s adresseren, kan het ons dan verbazen dat diezelfde systemen die problemen niet kunnen oplossen?’

Systeemverandering

De SDG’s, zo beargumenteren zij, zijn verankerd in een overbodige en destructieve ideologie die draait om economische en technologische vooruitgang en waarin de belangen van bedrijven centraal staan. Daarmee vormen de SDG’s een systemische vorm van greenwashing die bestaande machtsstructuren onkritisch volgt en niet ter verantwoording roept, maar juist actief in stand houdt.

Tegen die achtergrond is het eenvoudig te begrijpen dat er, ondanks alle analyses die ons er keer op keer op wijzen dat we structureel interen op de toekomst en daarmee mensen en milieu offeren op het altaar van korte termijn welvaart voor degenen die dat het minst nodig hebben, in de kern niets verandert.

1000 miljard

Een net gepubliceerd artikel in het gezaghebbende wetenschappelijke tijdschrift Nature becijfert dat de waarde van gestrande activa (stranded assets) van private investeerders als gevolg van de effecten van klimaatbeleid waarschijnlijk meer dan 1000 miljard (1 biljoen) Amerikaanse dollar zal bedragen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het zogeheten petro-patriarchaat protesteert tegen systeemverandering en zijn invloed op alle mogelijke manieren aanwendt om de eigen belangen zeker te stellen.

Echte brede, houdbare welvaart – zowel in het hier en nu als in het daar en later – komt ten goede aan iedereen, niet alleen aan de happy few. Dit vraagt om systeemverandering. Deze systeemverandering kan door ons als mensheid worden geïnitieerd of wordt uiteindelijk door onze planeet afgedwongen. En daarmee is het niet langer de vraag of er maatschappelijke ontwrichting in het verschiet ligt, maar wat voor soort ontwrichting dat zal zijn. Kiezen we voor destructieve smalle welvaart of houdbare brede welvaart?

Frans Melissen, Lector Breda University of Applied Sciences en hoogleraar Antwerp Management School op het gebied van duurzaamheid Beeld Jan-Kees de Meester
Frans Melissen, Lector Breda University of Applied Sciences en hoogleraar Antwerp Management School op het gebied van duurzaamheidBeeld Jan-Kees de Meester
Lars Moratis, Lector Breda University of Applied Sciences en hoogleraar Antwerp Management School op het gebied van duurzaamheid Beeld Edwin Wiekens
Lars Moratis, Lector Breda University of Applied Sciences en hoogleraar Antwerp Management School op het gebied van duurzaamheidBeeld Edwin Wiekens
Meer over