Opinie

Opinie: ‘Noord hoeft niet verdedigd te worden (en ook niet gered)’

In de Stopera presenteerden activistische bewonersgroepen uit Amsterdam-Noord deze week een pamflet tegen gentrificatie. Volgens schrijver Bas Kok vertegenwoordigen zij een kleine maar luide minderheid. Hun strijd is te emotioneel en vindt plaats in het verkeerde stadsdeel.

Bas Kok
NH Hotel op het Mosplein. Noord heeft met afstand de laagste hoteldichtheid van alle stadsdelen. Beeld Berlinda van Dam/ANP
NH Hotel op het Mosplein. Noord heeft met afstand de laagste hoteldichtheid van alle stadsdelen.Beeld Berlinda van Dam/ANP

Boven het IJ ageren activistische groepen tegen gentrificatie. De meest in het oog springende is Verdedig Noord, onder leiding van rapper en Paroolcolumnist Massih Hutak. Lezers van deze krant kennen zijn columns over sociale ongelijkheid en tweedeling. Zijn groep onderneemt soms fysieke actie. Toen de I Amsterdamletters in 2019 op het Van der Pekplein stonden, werden ze met spandoeken van Verdedig Noord overhangen. Enkele dagen later stonden de letters in brand – daders werden niet gepakt. Datzelfde jaar werd het roze gebouw van ‘selfiemuseum’ Wondr beklad. Verdedig Noord kalkte op de muur dat een ‘marshmallowmuseum’ niet thuishoort in de Vogelbuurt, het bijbouwen van sociale huurwoningen wel. In 2020 ontving Hutak in Pakhuis de Zwijger de Nieuw Amsterdam Prijs vanwege zijn ‘moedige strijd tegen ongebreidelde gentrificatie’.

Sinds afgelopen jaar trekt Verdedig Noord samen op met andere Noordse actiegroepen in het collectief Red Amsterdam Noord. Hun protest bereikte diverse landelijke media en wordt omarmd door gemeentelijke instellingen. In de nazomer kwam het voltallig college van b. en w. bij hen op bezoek. Burgemeester Halsema zegde ter plekke een masterplan voor Noord toe: samen met de bewoners investeren in zaken die de huidige onvrede wegnemen. Het Amsterdam Museum opent binnenkort in de Hermitage een expositie van Hutak over de gentrificatie van Noord.

Royale beloning

Boos en luidruchtig activisme betaalt zich uit. Niet alleen met een luisterend oor bij de macht, ook in middelen. Red Amsterdam Noord kreeg een mooie ontvangstruimte in winkelcentrum Mosveld. Verdedig Noord mag sinds kort een deel van de oude bowling aan het Buikslotermeerplein inrichten. Een royale beloning voor een tamelijk radicale club. Wat vooral verbazing wekt is dat bij gemeente en instanties een kritische blik ontbreekt. De standpunten van Hutak c.s. zijn namelijk niet steekhoudend.

Navolgend ben ik zo vrij geweest vijf van hun speerpunten samen te vatten en van weerwoord te voorzien.

1. Gentrificatie neemt in Noord ernstige vormen aan. Dat uit zich bijvoorbeeld in de verkoop van steeds meer sociale huurwoningen. Arbeiders worden verdrongen ten faveure van ‘yuppen’.

Noord is nog steeds het stadsdeel met de meeste sociale huurwoningen. Meer dan de helft van de woningen boven het IJ is sociale huur. Er worden de laatste jaren veel nieuwe sociale woningen bijgebouwd. Er zijn in het verleden huurwoningen verkocht, maar er is al jaren een semiverkoopstop. Bij uitzondering mogen corporaties een beperkt aantal woningen verkopen.

Als het om verdringing gaat, geldt dit voor maar één groep: modalen. Voor mensen die net iets te veel verdienen voor een sociale huurwoning heeft Noord slechts zo’n vijf procent betaalbare vrijesectorhuur beschikbaar. Elders in de stad, bijvoorbeeld in Zuid en Centrum, overheerst de vrije sector overigens wel en daalde het percentage sociale huur sterk. In sommige wijken tot onder de twintig procent – dáár is gentrificatie.

2. Bakfietsouders groeten amper en dragen niet bij aan het sociale weefsel van Noord. Nieuwe Noorderlingen moeten een inburgeringscursus volgen om zich aan te passen aan het bestaande Noord.

Nieuwe Noorderlingen zijn juist betrokken bij buurtinitiatieven. Ze drinken geen koffie in het Huis van de Wijk en worden niet lid van de klaverjasclub, maar zijn zeer actief in buurtmoestuinprojecten en op de voetbal- en tennisclub. ’s Zomers staan ze net als elke Noorderling in de rij van de ijswinkel. Het stigmatiseren van anders levende buurtbewoners is intolerant en polariserend.

3. Verdichting: het wordt veel te druk in Noord. Alles wordt volgebouwd ten koste van groen.

Vrijwel alle nieuwbouw in Noord gebeurt op ter ziele gegane bedrijventerreinen. Alleen Sportpark Elzenhagen is bebouwd. Daarvoor in de plaats kwamen nieuwe stadsparken (onder andere Overhoeks-, Papaver-, Keerkring- en Krijtmolenpark). Noord is nog altijd het groenste stadsdeel. Elf procent van de Amsterdamse inwoners beschikt er over ongeveer de helft van de hoofdstedelijke hoofdgroenstructuur.

4. Stop hotels en toeristen. Ze betekenen niets voor Noord.

Noord heeft met afstand de laagste hoteldichtheid van alle stadsdelen. Er is inmiddels een hotelstop. Jammer, want hotels bieden banen waar werkzoekende Noorderlingen iets aan hebben.

5. Beschikbare bedrijfsruimte moet niet naar hippe bedrijven gaan. Nieuwe ondernemers zijn verplicht een sociale bijdrage te leveren aan de buurt waarin ze neerstrijken.

Noord heeft nog geen 5 procent van de kantoren. Werkgelegenheid is er laag, werkloosheid hoog. Een extra barrière voor bedrijven om zich in Noord te vestigen verkleint de kans op nieuwe werkgelegenheid. Een aparte toelatingsvoorwaarde voor niet-Noordse ondernemers is discriminatie.

Nodeloos negatieve toon

Met de lokale verkiezingen in aantocht zullen de Noordse activisten door verschillende partijen worden gebruikt. Een slechte zaak, omdat hun gedachtegoed de plank flink misslaat. Bovendien zet het een nodeloos negatieve toon. De laatste jaren gaat het juist beter met Noord. Was het vorige eeuw het lelijke eendje van de stad, nu begint het geliefd te worden. Kansarme kinderen groeien tegenwoordig op in buurten die geleidelijk iets gemengder en kansrijker worden. De segregatie in Noord zou niet verdedigd moeten worden, maar de buurt mag nog wel gemengder. Inderdaad verandert de stad snel en is het vinden van een woning ondoenlijk, maar dat geldt voor alle Amsterdammers. Geen reden om feiten te verdraaien en zondebokken aan te wijzen.

Hoe gewelddadiger de gentrificatie, des te steviger ons verzet (...) En wij zijn met veel,’ aldus Hutak vorig jaar in een column. Nou, dat valt best tegen. De antigentrificatiepetitie van het verzamelde collectief van 17 Noordse groepen werd mei 2021 door nog geen anderhalf procent van de Noordinwoners ondertekend. Dus politici, ambtenaren en Amsterdamse instellingen, zet deze Noordstrijders niet op een podium. Emoties hebben niet altijd gelijk.

null Beeld Tammy van Nerum
Beeld Tammy van Nerum

Bas Kok is auteur van Oerknal aan het IJ. Dit najaar verschijnt Op een dag in Nieuw-West, een boek over de Westelijke Tuinsteden.

Meer over