Opinie

Opinie: ‘Niemand wordt beter in isolatie – ook mensen met een bipolaire stoornis niet’

Vandaag is het World Bipolar Day, het moment om het te hebben over hoe we met bipolaire mensen omgaan in Nederland, volgens psychiater Annemiek Dols en ervaringsdeskundige Jöran Moerkens. Zij pleiten voor meer verbinding en minder isolatie van mensen met een psychische aandoening.

Het Parool
Jöran Moerkens in het boek ‘Koorddansers, leven met een bipolaire stoornis’. Beeld Carla Kogelman
Jöran Moerkens in het boek ‘Koorddansers, leven met een bipolaire stoornis’.Beeld Carla Kogelman

‘De simpele gekte van een kunstenaar,’ zo beschreef Vincent van Gogh wat er in zijn hoofd gebeurde. Hij kampte met een bipolaire stoornis: een psychische aandoening die ook manisch-depressiviteit wordt genoemd. Helaas had hij geen toegang tot psychiatrische ondersteuning en waren er weinig mensen bij wie hij terechtkon. Anderhalve eeuw later stuiten psychische klachten nog steeds op onbegrip. World Bipolar Day – op 30 maart, de geboortedag van Van Gogh – is hét moment om hiervoor aandacht te vragen.

Ongeveer 1,3 procent van de Nederlandse bevolking is bipolair. Dit zijn zo’n 210.000 mensen en Jöran Moerkens is een van hen. Vraag hem hoe het gaat en hij zegt waarschijnlijk: ‘Vandaag goed.’ Dat was twaalf jaar geleden, toen hij de diagnose kreeg, wel anders. Van de ene op de andere dag was hij patiënt. Niet meer die gezellige vriend, leuke broer, lieve jongen. Gek, vond zijn omgeving hem. Een verwarde man, zou het nieuws schrijven. Eenzaam en onbegrepen, zo ervaarde hij het zelf.

Hard op hard

In een psychose dacht Jöran de Messias te zijn. Zijn vrienden klampten zich ten einde raad vast aan de spaarzame adviezen van de crisisdienst: houd hem goed in de gaten, laat hem niet alleen, ga niet in op zijn waanideeën. Naar Jöran werd niet geluisterd. Er was niemand die contact met hem maakte.

Wat Jöran op dat moment nodig had, was rust, zorg, aandacht en verbinding met anderen. In een depressie, psychose of manie is die sociale verbinding cruciaal om contact te houden met de realiteit en het hier-en-nu. In plaats daarvan belandde hij in een politiecel en vervolgens in de separeercel van een psychiatrische afdeling. Doodsbang en alleen. Isolatie in een cel werd de opvolger van isolatie van familie, vrienden en maatschappij. Hard op hard.

Oogcontact

Vraag tien willekeurige mensen op straat hoe je een angstig iemand het beste kunt helpen en het antwoord luidt: die laat je niet alleen, die troost je. Je probeert te begrijpen waar de angst vandaan komt en kijkt of je die kunt wegnemen. Maar psychiatrische angst lijkt eerder besmettelijk. Iemands omgeving wordt zelf angstig en vermijdt de persoon in kwestie. Toch zijn psychiatrische patiënten vaker slachtoffer van geweld dan dader. De media-aandacht doet alleen het omgekeerde vermoeden en dit houdt het beeld in stand van de ‘gevaarlijke gek’. Ondertussen is het ‘verwarde’ gedrag vaker angst dan agressie.

Die angst zou in de ggz niet erger moeten worden. Gelukkig zijn er passende alternatieven voor isolatie, zoals intensieve begeleiding, waarbij continu oogcontact mogelijk is tussen patiënt en verpleegkundige. In Scandinavië zijn er zelfs helemaal geen separeercellen voor psychiatrisch patiënten: als iemand een verwarde indruk maakt, is contact herstellen de eerste prioriteit.

Niet alleen laten

Jaren na zijn pyschose gaat het met Jöran, lookalike van stervoetballer Zlatan Ibrahimovic, een stuk beter. Hij maakte zelfs een film over zijn bipolariteit: Zlatan is gek, een coming of age van zijn ziekte- en herstelproces. Hij bevroeg zijn behandelaars van de psychiatrische afdeling waar hij (gedwongen) opgenomen was. Ging in gesprek met de politieagenten over de dag dat ze hem, vechtend tegen zijn demonen, van de straat haalden en in een cel opsloten, over hoe traumatisch die ervaring voor hem was. Sprak met zijn zus en vrienden over alle gevoeligheden die zij eerder vermeden – omdat de verbinding ontbrak, hun perspectieven zo verschilden, omdat er zoveel verdriet bij kwam kijken, omdat het zo ingewikkeld is.

Niemand wordt beter in isolatie. Beter worden begint met contact. Met iemand die spreekt en iemand die luistert. Ook als je aan het verhaal van de spreker geen touw kunt vastknopen. Zorg voor verbinding, isoleer mensen niet van hun omgeving, laat ze niet alleen met hun angsten. Have a nice World Bipolar Day!

Annemiek Dols is psychiater bij GGZinGeest, wetenschappelijk onderzoeker bij Amsterdam UMC en co-auteur van ‘Koorddansers. Leven met een bipolaire stoornis’.

Jöran Moerkens maakte een docufilm ‘Zlatan is gek’, die (zijn eigen) bipolariteit vanuit verschillende perspectieven belicht.

Annemiek Dols. Beeld Carla Kogelman
Annemiek Dols.Beeld Carla Kogelman
Jöran Moerkens. Beeld Carla Kogelman
Jöran Moerkens.Beeld Carla Kogelman
Meer over