Opinie

Opinie: ‘Met generatietoets klimaatbeleid neem je jongeren wél serieus’

Jongeren zien klimaatverandering als het grootste probleem van deze tijd. Juist voor hen moet het nu toch eindelijk komen tot een toets van het klimaatbeleid, zeggen Barbara Baarsma (hoogleraar UvA) en Werner Schouten (oud-voorzitter Jonge Klimaatbeweging).

Het Parool
Stakende scholieren in Amsterdam voor een beter klimaat. Beeld Lin Woldendorp
Stakende scholieren in Amsterdam voor een beter klimaat.Beeld Lin Woldendorp

Het was niet de Miljoenennota die op Prinsjesdag de meeste aandacht kreeg. Nee, het was de verdiepte vertrouwenskloof die het nieuws domineerde. Bijna zeven op de tien ouderen (55 plus) hebben (heel) weinig vertrouwen in de politiek, tegen vijf op de tien jongeren (18-35 jaar), zo berichtte de NOS.

Jongeren mogen dan meer vertrouwen hebben, ze maken zich blijkens datzelfde nieuwsbericht meer dan ouderen zorgen om het klimaat en willen dat de overheid prioriteit geeft aan dit onderwerp. Eerder bleek al uit een wereldwijde peiling onder 1,2 miljoen mensen dat 70 procent van de minderjarigen klimaatverandering als een wereldwijde noodsituatie ziet, tegen 58 procent van 60-plussers. Uit CBS-onderzoek van deze zomer bleek ook dat jongeren klimaatverandering vaker als een groot probleem zien dan ouderen. Ouderen maken zich daarentegen vaker zorgen om de kosten voor burgers van het klimaatbeleid. Ook geloven ze minder vaak in klimaatverandering.

Eén getal uit de Miljoenennota had wel degelijk aandacht verdiend. Het CPB heeft becijferd dat de financiële lasten van vergrijzing op lange termijn niet gedekt zijn en dat in de toekomst lastenverzwaringen nodig zijn om de huidige overheidsvoorzieningen te kunnen blijven financieren. Op dit moment is het houdbaarheidstekort 1,5 procent van de omvang van de economie (bbp). We schuiven dus niet alleen de klimaatproblemen door naar volgende generaties, maar ook de financiering van publieke diensten als zorg, onderwijs en rechtspraak.

Schijnparticipatie

Hoe kan de stem van jongeren, van wie een groot deel niet mag stemmen, en van toekomstige generaties beter gehoord worden in de politiek? Helaas blijkt het eerder door het kabinet aangekondigde jongerenparlement een dode letter, omdat jongeren niet gekozen maar op basis van een motivatiebrief benoemd worden en alleen advies mogen geven en bijvoorbeeld geen recht van amendering hebben als hun adviezen niet serieus worden overwogen. Jongeren spreken niet voor niks van schijnparticipatie.

Gelukkig zetten jongeren echter door en pleiten nu voor een nieuw instrument om hun stem, en die van degenen die nog geboren moeten worden, meer gewicht in de Haagse schaal te laten leggen: de generatietoets.

Om dat voorstel op waarde te kunnen schatten, moet u weten dat goede wet- en regelgeving aan bepaalde normen moet voldoen die zijn opgenomen in wat het integraal afwegingskader heet. Dat is Haags jargon voor een door het kabinet vastgestelde set normen waaraan beleidsmakers en wetgevingsjuristen moeten toetsen bij het invoeren en evalueren van wetten en regels. Schrik niet, maar er zijn in totaal 22 verplichte kwaliteitseisen, waaronder een MKB-toets, een regeldrukmeting, en privacy-impactbeoordeling. Recent toegevoegde eisen hebben betrekking op gendergelijkheid en ontwikkelingslanden.

Geen beleidstoets

Wat in deze veelheid aan normen ontbreekt, is een toets op wat het effect van beleid is op jongeren en toekomstige generaties. Daarom pleiten jongeren voor een generatietoets in wet- en regelgeving om zo de kwaliteit van de leefomgeving en de leefbaarheid van Nederland te waarborgen voor de komende generaties. Beleid wordt dan getoetst op de langetermijneffecten voor biodiversiteit, het klimaat en het milieu. Als die toets uitwijst dat het beleid negatief uitpakt voor de toekomstige leefomgeving, moet het beleid aangescherpt worden.

Dat is echter niet de enige oproep. Klimaatbeleid mag niet langer blijven hangen in plannen en goedbedoelde intenties. Het moet worden omgezet in concrete maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan. Hoe lang is het nog wachten op het fundamenteel veranderen van het economisch systeem door de uitstoot van broeikasgassen niet langer gratis te laten zijn maar een prijs te geven? Een prijs die letterlijk en figuurlijk zoden aan de dijk zet. De prikkels voor bedrijven om met creatieve oplossingen te komen worden zo fors versterkt en duurzaam gedrag zal eerder in het verdienmodel passen.

Een generatietoets verzekert dat we problemen aanpakken in het nu, in plaats van deze af te wentelen op de toekomst. Laten we hopen dat het beleid dat op de klimaatconferentie van Glasgow wordt afgesproken de generatietoets glansrijk doorstaat. Een nieuw kabinet weet zich bij effectief internationaal klimaatbeleid gesteund door ten minste de helft, zo bleek uit SCP-onderzoek. De vertrouwenskloof dichten vergt een moedig kabinet dat toekomstvast regeert.

Barbara Baarsma, ceo Rabo Carbon Bank, hoogleraar toegepaste economie aan de UvA Beeld
Barbara Baarsma, ceo Rabo Carbon Bank, hoogleraar toegepaste economie aan de UvA
Werner Schouten, oud-voorzitter Jonge Klimaatbeweging Beeld Judith Jockel
Werner Schouten, oud-voorzitter Jonge KlimaatbewegingBeeld Judith Jockel
Meer over