Opinie

Opinie: ‘Mediagekte rond boek over vermeende Achterhuisverrader bewijst opnieuw: Anne Frank is big business’

Anne Frank is het symbool geworden van de Holocaustindustrie, waarbij geld wordt verdiend over de hoofden van oorlogsslachtoffers. Beeld REUTERS
Anne Frank is het symbool geworden van de Holocaustindustrie, waarbij geld wordt verdiend over de hoofden van oorlogsslachtoffers.Beeld REUTERS

Media lieten zich meeslepen door het zwaar geregisseerde publiciteitscircus rond het onlangs verschenen boek over ‘de verrader’ van het Achterhuis, vindt journalist Frits Barend.

Het Parool

Anne Frank is business. Het was prachtig om te zien hoe programmamaker Thijs Bayens met gedragen stem en vol empathie maandag 17 januari bij de talkshow M aan Margriet van der Linden probeerde duidelijk te maken dat hij gedreven werd door idealen, de idealen van de waarheid over het verraad van Anne Frank. Maar tussendoor wilde hij toch wel even kwijt dat er morgen een boek verschijnt.

Want daar draaide het uiteindelijk om, een commerciële, keiharde publiciteitscampagne om een boek te verkopen. We waren een dag lang getuige van een niets en niemand ontziende reclamespot met sprekers, alleen mannen, met uitgestreken smoelen. Het zoveelste boek moest worden verkocht waarin een schuldige wordt aangewezen van het verraad van Anne Frank.

Waarheidsgehalte: 85 procent

Anne Frank is niet alleen business, nee, ze is big business. De uitgave van het boek van dat o zo geweldige coldcaseteam bestaande uit wel dertig personen, is het zoveelste voorbeeld van de Holocaustindustrie, het zoveelste voorbeeld van geld verdienen over de hoofden van alle oorlogsslachtoffers, met Anne Frank als symbool.

De perfect uitgevoerde publiciteitscampagne in wel dertig landen startte op maandagochtend 17 januari met de voorpagina van mijn dit jaar tot ochtendkrant getransformeerde Het Parool. Mijn geliefde krant opende paginabreed met het onderwerp en plaatste boven een artikel van Hanneloes Pen de niets aan de twijfel overlatende kop: ‘Coldcaseteam wijst verrader aan van Anne’, met als intro ‘Wie verraadde Anne Frank? Een team van politiemensen en andere experts is nog eens door al het bewijsmateriaal gegaan en wijst een Amsterdamse notaris aan als dader’.

De voorpagina van NRC deed niet onder voor Het Parool met vier foto’s van het gezin Frank en de kop ‘Wie verraadde de familie Frank?’ en de tekst ‘Een internationaal coldcaseteam denkt een van de grootste mysteries van de Tweede Wereldoorlog te hebben opgehelderd’. Na het lezen van de aan de zaak gewijde artikelen was ik allesbehalve overtuigd. Sterker, de uitgebreide artikelen in Het Parool en NRC vergrootten mijn twijfel aan het bewijs. Iets is waar of niet waar, maar niet half waar of 85 procent waar – het waarheidsgehalte dat het zogenaamde coldcaseteam ons garandeerde.

Spijt

Het getuigt van journalistieke klasse dat Hanneloes Pen dezelfde dag nog op de site van Het Parool (en een dag later in de krant) terugkwam op het onderzoek van een dag eerder, in een paginagroot artikel met als kop ‘Een smoking gun ontbreekt’. Ze citeert oud-Niod-voorlichter en historicus David Barnouw, die stelt dat er nog steeds onvoldoende bewijs is om notaris Arnold van den Bergh als schuldige aan te wijzen.

Ook NRC kwam woensdag 19 januari in een uitgebreid hoofdredactioneel commentaar terug op de berichtgeving van twee dagen eerder. De krant onthulde het strenge embargo op de zogenaamde onthulling dat ‘voorleggen aan deskundigen niet toestond’, en toonde spijt hoe men zich had laten meeslepen in het zwaar geregisseerde mediacircus.

Het kan helaas niet, maar wat had ik Anne Frank de in onder meer het topvoetbal ingevoerde Hawk-Eye gegund, het doellijnsysteem dat precies ziet of een bal over de lijn is. Een bal die 99 procent over de lijn is, geldt niet als doelpunt. Pas als de bal 100 procent over de lijn is, wijst de scheidsrechter naar het midden. Dat systeem had de geweldige Amerikaanse FBI’er en al die buitenlandse en Nederlandse deskundigen per ommegaande teruggestuurd naar de werkkamer.

‘Psychologische bril’

Ter ondersteuning zat in het programma M naast initiator van het coldcaseteam Bayens, forensisch psycholoog Bram van der Meer. De serieuze blik waarmee deze psycholoog de camera inkeek, paste geheel in het gelikte publiciteitsspel dat maandagochtend rond de zogenaamde onthulling in gang was gezet. De psycholoog strooide met termen als plaats delict, profiel en gedragskundige informatie. In het geval van het verraad van Anne Frank was sprake van een andere situatie, ‘waarin je natuurlijk heel veel historische informatie hebt over een bepaald individu en daarmee kwam het team bij mij terecht.’

Heel veel historische informatie over de door het team veroordeelde notaris? Uit het onderzoek kwam nu juist naar voren dat zo weinig over de beoogde verrader Arnold van den Bergh bekend was. Een beetje psycholoog met zelfreflectie zou hoogstens zeggen dat hij wil kijken wat hij kan bijdragen onder de garantie dat geen enkele conclusie aan zijn zeer, zeer vage onderzoek wordt verbonden, doodeenvoudig omdat er 75 jaar na dato geen conclusie kan worden getrokken.

Zo niet Van der Meer. Hij ging op basis van de stukken die bekend waren, kijken naar gedragskundige kenmerken van de beoogde dader. “Dan kijk je naar verklaringen, rapporten die verschenen zijn, brieven die iemand geschreven heeft. Ik kijk dan met een psychologische lens, met een psychologische bril, en daar haal ik dan gedragskundige informatie uit.” Zo zou er een duidelijk beeld van iemand ontstaan, aldus Van der Meer.

En het beeld van Arnold van den Bergh dat zich aan hem openbaarde, was dat van ‘een stil persoon, een introvert figuur’, iemand die ‘zich het liefste thuis terugtrok en zich verdiepte in kunst’, ‘die veel om zijn gezin gaf’ en wellicht ‘niet zo sociaal vaardig’ was.

Op basis van deze analyse zou Van der Meer hebben meegedacht over wat de beweegredenen van Van den Bergh geweest zouden zijn. Uiteindelijk zou ‘overleven’ zijn voornaamste motief zijn geweest.

Anne Frank-industrie

Mede dankzij dit soort kletspraat werd de notaris voor 85 procent als de verrader van Anne Frank aangewezen en begon de keiharde verkoopcampagne. Een dag later stond op de voorpagina van Het Parool al de oranje gekleurde advertentie van het boek, ‘vanaf vandaag verkrijgbaar bij alle boekhandels’.

Omdat de Anne Frankindustrie blijkbaar nog steeds gewin oplevert, is het wachten op de volgende potentiële verrader van Anne Frank, de volgende danser op haar niet bestaande graf, de volgende profiteur van het leed van de Tweede Wereldoorlog, de volgende slimme verkoper van de zogenaamde Holocaustindustrie. Het blijft hoe dan ook zum kotzen.

Frits Barend is journalist, tv- en radiopresentator, columnist en uitgever van Helden Magazine. Beeld ANP
Frits Barend is journalist, tv- en radiopresentator, columnist en uitgever van Helden Magazine.Beeld ANP
Meer over