Opinie

Opinie: ‘Linkse samenwerking is nu harder nodig dan ooit’

De linkse partijen verloren de afgelopen verkiezingen zetels, maar zorgelijker is de grote verdeeldheid bij links. Koen Donatz pleit daarom voor meer samenwerking.

Jesse Klaver (GroenLinks) en Lilianne Ploumen (PvdA) geven een reactie na een gesprek met informateur Mariette Hamer. Het is de vijfde week van de gesprekken met Hamer over de formatie van een nieuw kabinet.  Beeld ANP
Jesse Klaver (GroenLinks) en Lilianne Ploumen (PvdA) geven een reactie na een gesprek met informateur Mariette Hamer. Het is de vijfde week van de gesprekken met Hamer over de formatie van een nieuw kabinet.Beeld ANP

GroenLinks publiceerde op 7 juli een evaluatierapport over de Tweede Kamerverkiezingen van afgelopen voorjaar. De reden voor deze evaluatie is duidelijk: bij de verkiezingen verloor de partij zes van haar veertien zetels.

Met deze verkiezingsuitslag zou er één onderwerp bovenaan de agenda van GroenLinks moeten staan: verregaande linkse samenwerking, met name met de PvdA.

Om te begrijpen waarom dit zo cruciaal is, is het goed om eerst te bekijken hoe het komt dat GroenLinks de afgelopen verkiezingen zo veel zetels heeft verloren. Sommigen plaatsen het verlies van GroenLinks in een bredere trend van de teloorgang van links in Nederland. Zo berichtte de NOS de dag na de verkiezingen dat links één derde van haar zetels verloren had. Het Parool kopte op 18 maart zelfs: ‘Van de partijen op links blijft bar weinig over’.

De evaluatiecommissie van GroenLinks schetst echter een ander beeld, namelijk niet zozeer dat van een verloren, maar wel van een enorm verdeeld links.

Een blik op de historische zetelverdeling in de Tweede Kamer laat inderdaad zien dat links momenteel niet historisch klein is, maar wel sterk verdeeld. Het aantal zetels dat naar linkse of progressieve partijen gaat is al sinds de intrede van GroenLinks in de Tweede Kamer redelijk stabiel, tussen de zestig en de zeventig zetels. Toen GroenLinks voor het eerst in de Kamer kwam, in 1989 waren het er 67, bij de afgelopen verkiezingen waren het er 63. Nagenoeg evenveel dus. Wel is het aantal partijen in de linkse en/of progressieve hoek sterk gegroeid.

Groeiende concurrentie

Die 67 zetels van 1989 werden gehaald door drie partijen (GroenLinks, PvdA en D66). De 63 linkse of progressieve zetels die bij de afgelopen verkiezingen werden gehaald, zijn verdeeld over acht partijen (GroenLinks, PvdA, SP, D66, Volt, Denk, Partij voor de Dieren en Bij1). De constatering van de GroenLink commissie dat de electorale concurrentie op links groter is dan ooit klopt dus. De commissie stelt dat de partij op deze concurrentie moet inspelen door intensieve samenwerking aan te gaan met links-progressieve ‘politieke bondgenoten’.

Het partijbestuur wil hier in de kabinetsformatie al serieus mee aan de slag. Hopelijk blijft het deze keer niet bij mooie woorden, want de wens tot nauwere linkse samenwerking leeft al sinds de jaren zeventig. In 1971 en 1972 vormden PvdA, D66 en PPR bijvoorbeeld linkse schaduwkabinetten. Sindsdien hebben linkse partijleiders vaak koffie met elkaar gedronken, met daarna persmomenten en de belofte tot nauwere samenwerking. Het kwam allemaal nooit van de grond, bijvoorbeeld omdat de ene linkse partij veel groter werd dan de andere.

Wat dat betreft biedt deze verkiezingsuitslag een kans. Het is namelijk de eerste keer dat GroenLinks en PvdA nagenoeg even groot zijn, en de twee partijen realiseren zich dat ze elkaar politiek gezien nodig hebben. Maar nog belangrijker: er is onder de achterban nu brede steun voor een nauwere samenwerking. Het RoodGroen Manifest, dat voor verregaande samenwerking tussen GroenLinks en PvdA pleit, ­ontving al meer dan zevenduizend steunbetuigingen.

Jongerenafdelingen zijn voor

Dat manifest pleit er onder meer voor dat de partijen elkaar vasthouden in de formatie. Op een recente ledenraadpleging van de Jonge Socialisten (de jongerentak van de PvdA) gaf 65 procent van de respondenten aan een fusie met GroenLinks te steunen. Het congres van Dwars (de jongerentak van GroenLinks) heeft onlangs drie moties aangenomen voor verdere samenwerking met de PvdA. Bovendien hebben zich voor het voorzitterschap van de PvdA al twee kandidaten – Frank van de Wolde en Gerard Bosman – gemeld die pal voor linkse samenwerking staan.

Kortom, dit is hét moment voor verregaande linkse samenwerking en dat is ook nodig als GroenLinks haar verkiezingsnederlaag te boven wil komen. In plaats van dat de linkse en progressieve partijen elkaar kapotconcurreren, is het tijd om de handen ineen te slaan om uitdagingen als de klimaatcrisis, groeiende sociale ongelijkheid en institutioneel racisme aan te pakken.

Koen Donatz is lid van GroenLinks en van Dwars, de jongerenafdeling van die partij, en een van de initiatiefnemers van het Rood-Groen Manifest. Beeld
Koen Donatz is lid van GroenLinks en van Dwars, de jongerenafdeling van die partij, en een van de initiatiefnemers van het Rood-Groen Manifest.
Meer over