Opinie

Opinie: ‘Leraar Nederlands zijn is wél leuk’

Docent Nederlands Marjolijn van de Gender laat zien dat haar vak leuk is en hoe het imago ervan kan verbeteren. Nederlands biedt veel vrijheid.

Marjolijn van de Gender
Benoem als leraar ook waarom je in het onderwijs bent gaan werken en er wil blijven werken.  Beeld Getty Images/iStockphoto
Benoem als leraar ook waarom je in het onderwijs bent gaan werken en er wil blijven werken.Beeld Getty Images/iStockphoto

Jongeren lezen steeds minder. Als ze al lezen, blijkt dat in het Engels te zijn, meldde Nieuwsuur op 16 april. Hun kennis van de Nederlandse taal wordt slechter. Het onderwijs bezwijkt bijna onder de werkdruk die de naweeën van corona met zich meebrengt. En dan vinden we het gek dat er ruim driehonderd vacatures voor docenten Nederlands openstaan?

Tussen alle (terechte) klachten in de media vergeten we soms te noemen wat het allerbelangrijkste is: iedere leraar is met een reden in het onderwijs gaan werken en heeft ook een reden om in het onderwijs te blijven. We hebben het niet over leerlingen die we kunnen helpen, leerlingen die naar ons toe komen om te vertellen dat ze eindelijk een voldoende hebben gehaald voor dat ene moeilijke vak, leerlingen die vragen of wij voor hen willen speechen tijdens de diploma-uitreiking.

Alles is Nederlands

Ook maken we bijzonder weinig reclame voor het vak Nederlands. Ja, het eindexamen is ruk. Aan de andere kant geeft dit examen ons vrijheid. In tegenstelling tot veel andere vakken is er maar één examenonderdeel waarvoor we lestijd moeten inplannen, namelijk leesvaardigheid. De rest van het programma kunnen we, met inachtneming van de examendomeinen, zo vrij indelen als we willen. Dat is fantastisch, want alles is Nederlands.

Op welke manier zorgt het taalgebruik in reclames ervoor dat we een product willen kopen? Hoe kan jij taal inzetten om jouw zin te krijgen? Wat zijn de overeenkomsten en verschillen tussen Nederlands en andere talen? Is het nou patat of friet? Wat zijn geschikte voornaamwoorden in het Nederlands voor degenen die zich niet als man of vrouw identificeren? Waarom kwam je niet door dat ene boek heen en lees je een andere roman binnen een dag uit?

Taal is het krachtigste wapen dat we hebben. Denk maar aan Newspeak uit de briljante roman 1984 van George Orwell (Engels, inderdaad). In deze door fictieve onderdrukkers ontworpen taal zijn alle woorden verwijderd die tot individualiteit en vrije wil kunnen leiden. De taal die je spreekt, is de taal waarin je denkt. Wanneer we in de media herhalend negatief schrijven over het schoolvak Nederlands en het docentschap, wordt dat de taal waarin we denken en die we anderen leren.

Als leerling was ik goed in Nederlands, hielp graag klasgenoten en dankzij een docent die mij Een schitterend gebrek van Arthur Japin leende, was ik zelfs positief over Nederlandse romans. Toch koos ik voor de studie Taalwetenschap. Destijds was de ontlezing al nieuws, een van mijn leraren Nederlands ging halverwege het schooljaar weg, de kwaliteit van de leraren wisselde sterk, het lesrooster was erg slecht, mijn docenten klaagden over het salaris. Kortom: Nederlands studeren of leraar worden leek mij niet leuk. Een bijbaan als examentrainer zorgde er uiteindelijk voor dat ik op een andere manier kennismaakte met het onderwijs, de overstap waagde naar de studie Nederlands en later de Interfacultaire Lerarenopleiding afrondde.

Imagoprobleem

Het schoolvak Nederlands heeft een imagoprobleem. Denk aan verplichte leeslijsten en vervelende dictees, terwijl veel docenten die allang hebben afgeschaft. Ons vak is net zo leuk als Engels of misschien nog wel leuker, aangezien onze scholen in Nederland staan en we al in aanraking komen met de taal, cultuur of literatuur als we onze ogen opendoen. Door constant te klagen en woorden als ‘ontlezing’ of ‘achterstand’ te gebruiken, houden we ons imagoprobleem in stand. Daardoor leren we de wereld dat het niet leuk is om neerlandicus of leraar te worden.

De studie Nederlandse Taal en Cultuur is een van de best bewaarde geheimen van de Universiteit van Amsterdam. De docenten zijn fantastisch, inspirerend en vernieuwend. Er is volop ruimte voor creativiteit, discussie en het ontwikkelen van onderzoeksvaardigheden. Dáár hebben ze het begrepen. We moeten ervoor zorgen dat mensen Nederlands wíllen studeren, leraar wíllen worden. Deels door ons beroep beter te maken, want dat is inderdaad nodig, maar laten we de liefde voor ons vak niet vergeten.

Marjolijn van de Gender Beeld -
Marjolijn van de GenderBeeld -

Marjolijn van de Gender, docent Nederlands op het Berlage Lyceum

Meer over