Opinie

Opinie: ‘Het Sluishuis, is dat nou echt verrijking van de stad?’

Niet elk nieuw gebouw is iconisch, betoogt Willem Wessels. Bewaar de term ‘icoon’ voor bijzondere architectuur en projecten die voor de Amsterdammer iets toevoegen.

Het Parool
Het Sluishuis: een icoon of niet? Beeld Daphne Lucker
Het Sluishuis: een icoon of niet?Beeld Daphne Lucker

Ik ben geen architect of architectuurcriticus. Ik ben wel geboren Amsterdammer en geïnteresseerd in opmerkelijke toevoegingen aan de stad. Zonder me te verbeelden de wijsheid in pacht te hebben wil ik graag het hoogste woord over de nieuwste toevoeging aan de stad: het Sluishuis, bij de toegang van het Haveneiland in Amsterdam-IJburg. Ik vraag me af of hier sprake is van het verrijken van het stadsbeeld én of de toevoeging bijdraagt aan het functioneren en de behoeften van de stad en haar bewoners.

Is het Sluishuis een ‘icoon’, de nieuwste selfie-attractie van de stad, zoals Het Parool 15 juli kopte? Dat het Sluishuis een architectonische prestatie van formaat is zal niemand betwisten. Vergeleken met de architectonische ‘hoogstandjes’ aan de Zuidas – met het Nhow Hotel van Rem Koolhaas als dieptepunt – is het Sluishuis absoluut een aanwinst voor het stadsbeeld. Het is een visitekaartje voor IJburg. Selfie-attractie: oké. Maar een icoon?

Bredere betekenis

Er is pas sprake van een icoon als het bouwwerk niet alleen architectonisch uniek is en in het stadsbeeld opvalt, maar bredere betekenis heeft voor de stad en haar bewoners. Dat is bijvoorbeeld niet het geval bij het Pontsteigergebouw in de Houthavens. Dat is een zeer opvallend bouwwerk, maar aan de stad voegt het weinig meer toe dan zeer dure woningen en het zoveelste hotel. The Valley, het vernieuwende groene woonconcept aan de Zuidas is qua architectuur vernieuwend, maar vooral bestemd voor rijken. Gelukkig is daar wel voorzien in openbare toegankelijkheid. Dat geldt ook voor het Sluishuis: het dak en het binnenplein zijn opengesteld voor iedereen, maar het voegt aan de stad (voornamelijk) dure koopwoningen toe.

In de wereld van architecten is altijd een wedstrijd gaande: wie of welk architectenbureau kan het mooiste, bijzonderste, hoogste bouwwerk neerzetten? Vooral de wedstrijd tussen architecten (en steden) om het hoogste gebouw vind ik bijzonder irritant. Hoog is niet per definitie mooi.

Leefbaarheid

Gelukkig klinkt er wel steeds meer kritiek op de hoogbouw, vooral omdat de leefbaarheid op straatniveau onder druk komt te staan. De discussie rondom het ontwerp van de Sluisbuurt ging daarover: is een buurt met vele, hoge woontorens én een leefbare openbare ruimte wel te ontwikkelen? Als dát lukt, en er zijn ook nog voldoende betaalbare woningen voor de middenklasse, dan mag de hele Sluisbuurt van mij een icoon voor de stad worden genoemd.

Bewaar de term icoon voor bouwwerken of projecten die architectonisch bijzonder zijn, het stadsbeeld verrijken, bijdragen aan het functioneren van de stad en iets teruggeven aan haar bewoners. Voorbeelden: de Erasmusbrug en het Depot Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Het Eye Filmmuseum en een iconisch Slavernijmuseum op de kop van het Java-eiland in Amsterdam. En over enige tijd twee mooie ranke fietsbruggen over het IJ. En – ik kan er natuurlijk niet omheen als mede-initiatiefnemer van kabelbanen voor het openbaar vervoer over het IJ – de iconisch ontworpen IJbaan in Haven-Stad.

Willem Wessels, bestuurslid van de Stichting IJbaan