Opinie

Opinie: ‘Het kabinet verkwanselt ons agrarisch erfgoed’

De aanpak van de stikstofcrisis getuigt niet van de aangekondigde nieuwe bestuurscultuur. Het kabinet moet met nieuwe en acceptabele plannen komen om de boeren tevreden te stellen, vindt Gert-Jan Ludden.

Het Parool
Boeren protesteerden met tractors tegen de stikstofplannen bij een distributiecentrum van supermarktketen Lidl in Almere vorige week.   Beeld ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP
Boeren protesteerden met tractors tegen de stikstofplannen bij een distributiecentrum van supermarktketen Lidl in Almere vorige week.Beeld ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP

Met stijgende verbazing en verontwaardiging hebben velen het parlementaire onderzoek over de toeslagenaffaire gevolgd. Dit schouwspel communiceerde een onthutsend beeld van een zieke, egocentrische bestuurs- en politieke cultuur, waarin belangen van burgers en samenleving tot een voetnoot zijn gedegradeerd. Helaas staat deze kwestie niet op zich. Tal van eerdere (parlementaire) onderzoeken laten eenzelfde beeld zien, waarin tunnelvisie, oog voor de eigen reputatie, machtspolitiek en een amorele ambtelijke taal hoofdrolspelers zijn. Het lijkt erop dat in deze institutionele werkelijkheid de belangen van de samenleving geheel zijn ondergesneeuwd. De menselijke maat is nagenoeg verdwenen.

Wat deze zieke bestuurscultuur een groot probleem voor de samenleving maakt, is dat dezelfde mechanismen ook het crisismanagement van de overheid hebben geïnfecteerd. Met groot menselijk leed als gevolg. De slachtoffers van de kredietcrisis, de Q-koorts, de aardbevingsproblematiek, de vluchtelingencrisis, de Schipholellende en het Srebrenicadebacle kunnen daarover meepraten. Ze zijn allemaal ‘gevloerd’ door tunnelvisies, groepsdenken, institutionele belangen en gemis aan leiderschap in Den Haag. Zelfs effectief crisismanagement is vermorzeld in de mallemolen van politiek en bestuur, en daarmee niet meer dienstbaar aan de samenleving.

Corona-aanpak

De corona-aanpak is daarop geen uitzondering. Die heeft onmiskenbaar duidelijk gemaakt dat de institutionele spelers niet of onvoldoende leveren. Sterker nog, die heeft een veel dieperliggend probleem onthult: dat van een institutionele werkelijkheid die meer kapotmaakt dan de samenleving lief is. Daar kunnen ouderen, zorg-, politie- en onderwijspersoneel, de horeca- en evenementenbranche en jeugdigen over meepraten. We kunnen spreken van een existentiële systeemcrisis, die niet met wat lichte reparatiewerkzaamheden opgelost kan worden. Er is meer nodig: een radicaal andere aanpak en filosofie om de stap van institutioneel naar relationeel (crisis)management te zetten.

Het aantreden van het nieuwe kabinet begin dit jaar ging gepaard met de aankondiging van een nieuwe bestuurscultuur en een fris elan. De aanpak van de stikstofcrisis getuigt daar echter niet van. Integendeel. De manier waarop het merendeel van de veestapel en de agrarische sector met een simpele pennenstreek worden gemarginaliseerd is een schoolvoorbeeld van een ondoordachte en technocratische handelwijze. Het kabinet en de coalitiepartijen in de Tweede Kamer overspelen daarmee de hand en verkwanselen ons alom gewaardeerde agrarisch erfgoed.

Moedwillig kapotgemaakte sector

De boeren pikken het niet dat er zo slecht met hen wordt gecommuniceerd. Dat wetenschappelijke en onbegrijpelijke tekentafelberekeningen leidend zijn en dat er niet gezamenlijk naar een passende oplossing wordt gezocht. Deze doelgroep laat zich niet slachtofferen, gaat in verzet en wil voorkomen dat het kabinet jaren later nederig excuses moet aanbieden voor een moedwillig kapotgemaakte sector. Ook het aanstellen van VVD-bemiddelaar Johan Remkes, die alle schijn van onpartijdigheid tegen heeft, is een domme zet van Rutte c.s. en nog niet het begin van een oplossing uit deze stikstofcrisis.

Het lijkt daarom verstandig dat het kabinet, met als spreekbuizen ministers Van der Wal en Staghouwer, de boeren tegemoetkomt door nieuwe en acceptabele plannen te maken die tot tevredenheid en kalmte onder de boeren leiden. Als dat niet lukt, dan gaan we nog een ‘hete zomer en een heet najaar’ tegemoet, met verdere escalatie en maatschappijontwrichtende effecten. Het gevolg zal een kabinetscrisis met nieuwe verkiezingen zijn. Misschien is dat ook wel de oplossing, omdat het huidige politieke systeem de zelf veroorzaakte problemen niet meer kan oplossen en het vertrouwen van een groot deel van de burgers in politiek Den Haag tot een dieptepunt is gedaald. Vergeet niet dat de boeren behoren tot het cement van onze samenleving en als dat afbrokkelt, stort het gehele democratische kaartenhuis ineen. En daar zit niemand op te wachten.

Gert-Jan Ludden, adviseur crisisbeheersing
 Beeld -
Gert-Jan Ludden, adviseur crisisbeheersingBeeld -
Meer over