Opinie

Opinie: ‘Het is hoog tijd voor minder heftige meningen in het coronadebat’

Het debat over het coronabeleid wordt steeds feller en de polarisatie in Nederland lijkt tot een hoogtepunt te komen. Het is hoog tijd voor meer nuance en gematigdheid in het debat, stelt John Jansen van Galen.

John Jansen Van Galen
Tijdens rellen vorige week vrijdag werden verschillende vernielingen aangericht op de Coolsingel in Rotterdam.  Beeld ANP
Tijdens rellen vorige week vrijdag werden verschillende vernielingen aangericht op de Coolsingel in Rotterdam.Beeld ANP

Was de Coolsingel vrijdag het begin van de burgeroorlog, die ons door de media min of meer in het vooruitzicht is gesteld? Ze signaleerden collectief toenemende polarisatie en een steeds scherper tweedeling in de samenleving. En zie je nou wel, dit komt ervan: hevige rellen, zwaar vuurwerk, gerichte schoten en tientallen gewonden in ‘een orgie van geweld’, zoals burgemeester Aboutaleb van Rotterdam zei, een vuurbal die zich over het hele land verspreidt.

Het is nu allereerst zaak escalatie te voorkomen en niet de hardliners van beide kanten de sfeer verder te laten bederven. Er is behoefte aan de stem van de gematigdheid.

Is er trouwens werkelijk wel sprake van een tweedeling? Ongevaccineerden zijn allerminst een eenheid. Behalve virusontkenners en complotdenkers met hun woede en wrok zijn er veel meer migranten in achterstandswijken die zich gedeisd houden en inwoners van de Biblebelt die hoofdzakelijk bidden. Plus nog degenen die wikkend en wegend voorlopig van vaccinatie afzien. Eén front zullen die groeperingen niet gauw vormen.

Wie heeft de antwoorden?

De gevaccineerden zijn evenmin eensgezind. Er zijn geestdrijvers die luidruchtig gedwongen vaccinatie bepleiten en iedereen die zich niet laat prikken verketteren. Het wakkert de verbittering van ongevaccineerden aan: voorstanders van inenting trompetteren vanaf hun morele hoogvlakte hun gelijk de wereld in.

Maar er zijn er ook genoeg (zoals ik) die het niet weten en zich toch laten vaccineren omdat je in twijfel het best de raad van bevoegde wetenschappers kunt volgen. De twijfel sluipt dat kamp echter binnen naarmate meer mensen die zich lieten inenten toch corona blijken te krijgen. Zal de boosterprik helpen? Moeten we die niet eerst aan Afrika geven? En hoelang duurt het dan eer de werkzaamheid van zo’n derde prik weer afneemt?

Het zou baten tegen de verbittering der ongevaccineerden als de twijfelaars onder de gevaccineerden openlijk te kennen gaven dat zij evenmin voorstander zijn van gedwongen vaccinatie, alleen al vanwege het grondbeginsel van het habeas corpus: dat iedereen de zeggenschap heeft over zijn eigen lichaam. Maar ook: dat weigeren van ongevaccineerden tot horeca en evenementen geen beroving van vrijheidsrechten is. Zo hebben we de vrijheid naar het buitenland te reizen alleen mits in het bezit van een paspoort. Het wordt pas anders als je de gelijke toegang van iedereen tot onderwijs en gezondheidszorg aantast, want dat zijn grondrechten. Vergelijkingen met de Jodenvervolging zijn echter quatsch: vaccinatie is een keuze, Jood zijn niet.

Vertrouwen van de burger

Het spectrum van opvattingen waaiert breed uiteen. Het wordt aan de ene kant gemarkeerd door doodsangst voor besmetting (waartegen alleen een volledige lockdown soelaas biedt, zoals door de PvdA bepleit), aan de andere kant existentiële angst voor ontslag en faillissementen (met name in de horeca) en verlies aan levensvreugde (lees: voetbal).

Het kabinet probeert daar tussendoor te laveren, door de totale stilstand te vermijden en tegelijk de wildgroei van het virus te beteugelen. PvdA’s Attje Kuiken noemt dat gebrek aan daadkracht ‘aanmodderen’, maar wie kan er zeker van zijn dat we bij fermer ingrijpen al uit de pandemie zouden zijn geweest zonder in een fatale economische crisis te zijn beland? Veel tegenstanders van het coronabeleid vinden dit eveneens slappe hap, maar dan andersom: alleen loslaten van de teugels helpt ons er volgens hen bovenop.

Ga er maar aanstaan, als regering. Rutte en De Jonge doen steeds machtelozer beroepen op het vertrouwen van de burger en lijken zich niet te realiseren dat Den Haag dat vertrouwen zelf verkwanseld heeft door de burger inzake kinderopvangtoeslagen van meet af aan met wantrouwen tegemoet te treden. Het zou al helpen als zij er met een zekere nederigheid blijk van gaven te beseffen dat vertrouwen eerst zelf beschaamd te hebben. Want zoals men weet: vertrouwen komt te voet en gaat te paard.

Al is een burgeroorlog ver weg, het gevaar kan bezworen worden doordat iedereen die nuances in het debat kan aanbrengen dit ook doet, in het openbaar, maar ook op sociale media, waar de discussie het felst woedt. In een democratie mag je meningenstrijd en gedachtewisseling niet aan de uitersten in het krachtenveld overlaten.

John Jansen van Galen is journalist en publicist.

Meer over