OPINIE

Opinie: ‘Geen wonder dat jodenhaat zo goed gedijt in een samenleving die niets weet over Joden’

Nog steeds is er veel antisemitisme, ook in Nederland. Hoe kan dat zo weinig ophef veroorzaken in onze samenleving? Volgens Jelle Zijlstra komt dit doordat Nederland te weinig weet over de Joodse cultuur en geschiedenis.

Het Parool
Koning Willem-Alexander en Koningin Maxima leggen op 4 mei een krans op de Dam tijdens de Dodenherdenking. Beeld ANP
Koning Willem-Alexander en Koningin Maxima leggen op 4 mei een krans op de Dam tijdens de Dodenherdenking.Beeld ANP

Niet lang na de invasie van Oekraïne werd gesuggereerd dat de band van Forum voor Democratie met Rusland onderzocht moest worden. Thierry Baudet zag geen brood in dit idee, maar twitterde op 26 februari 2022: ‘Kom maar door met jullie onzin-onderzoek. Zullen we dan ook even kijken naar de Amerikaanse, joodse en Chinese financiering van media, politiek en universiteit?’.

Baudet poneert hier de antisemitische troop van een schimmige Joodse samenzwering die bestaat om onze samenleving te onderwerpen. In de weelde van vaak ronduit absurde tweets die hij ons dagelijks opdist leek slechts een enkeling het expliciete antisemitisme op te merken.

De bekende meditatiegoeroe Tijn Touber kwam vorig jaar in opspraak omdat hij zijn aanzienlijke schare discipelen had aangeraden de Protocollen van Zion te lezen. De Protocollen van Zion – een bij elkaar gefantaseerd negentiende-eeuws pamflet – is een van de meest invloedrijke anti-Joodse teksten ooit gefabriceerd en werd onder andere gebruikt om de Holocaust mee te rechtvaardigen. Met een halfhartig excuus maakte Touber zich ervanaf, maar het kwaad was geschied.

NSB-vlaggen

Zelf was ik onlangs aanwezig bij een demonstratie tegen de coronamaatregelen. Met een klein groepje zichtbaar Joodse tegendemonstranten hadden we ons verzameld om ons uit te spreken tegen de aanwezigheid van extreemrechtse en antisemitische clubs als Voorpost in de voorhoede van deze marsen. Onze tegendemonstratie haalde het lokale nieuws. Het feit dat er die dag met Prinsenvlaggen (een vlag die wordt geassocieerd met de NSB) door Amsterdam werd geparadeerd, leek niemand bijzonder te interesseren.

Hoe komt het dat dit openlijke antisemitisme nauwelijks enige ophef veroorzaakt, terwijl nog maar een paar decennia geleden driekwart van de Nederlandse Joden werd vermoord? Het lijkt soms alsof we denken dat antisemitisme met Hitler begon en we op 4 mei het einde ervan staan te herdenken.

Maar de pijnlijke realiteit is dat antisemitisme springlevend is en in het kielzog van de coronacrisis een levende voedingsbodem heeft gevonden. Dat hier maar weinig besef van leeft heeft in mijn ogen verschillende oorzaken. Allereerst het enorme gebrek aan kennis over Joden en antisemitisme, en daarnaast de hardnekkige stereotypen over Joden als bevoorrechte groep.

Medeplichtig

Als ik mijzelf kenbaar maak als Jood levert dat vaak problematische opmerkingen op. De eerste vraag die ik krijg is wat ik van de situatie in Israël en Palestina vind. Een vraag die volledig voorbij gaat aan honderden jaren van Joodse geschiedenis in dit land. Vrienden sturen me regelmatig artikelen over de Holocaust, vergezeld met een zielige emoticon en af en toe vraagt iemand of ik voor Ajax ben.

Joods zijn is in Nederland kortom gereduceerd tot medeplichtigheid aan de schandelijke onderdrukking van Palestijnen, de Holocaust, en voetbal. Dat Joden in Nederland een rijke cultuur en geschiedenis hebben, maakt geen onderdeel uit van het collectieve bewustzijn. Namen als Henri Polak, Samuel Sarphati en Aletta Jacobs zijn in de vergetelheid geraakt, maar antisemitische sentimenten zijn overal.

Regelmatig grappen mensen over hoe goed ik met geld ben of wijzen me op mijn grote neus. Op het eerste gezicht onschadelijk, maar tegelijkertijd een consolidatie van eeuwenoude antisemitische clichés die hebben geleid tot volkerenmoord.

Antisemitisme is een wonderlijke vorm van racisme die Joden naast inferieure eigenschappen ook een bijna bovennatuurlijke invloed toebedeelt. Dat Joden door de eeuwen heen naast minderwaardig ook worden gezien als rijk en machtig heeft bijgedragen aan een diepgeworteld gevoel dat Joden nooit écht slachtoffers kunnen zijn. Denkbeelden over Joodse welvaart en succes maken bestrijden van antisemitisme des te moeilijker.

Zo bevinden we ons nu in een situatie waarin er enerzijds sprake is van een gebrekkige kennis over Joden als minderheidsgroep en over de specifieke vorm van racisme die ons treft, en er anderzijds antisemitische stereotyperingen van Joden diep in de cultuur verankerd zitten.

Racistische genocide

Daar komt de 4 mei-herdenking nog bij, die eerder tot verdeeldheid dan verbondenheid leidt. Nazaten van tot slaaf gemaakten vragen zich terecht af waarom hun leed niet nationaal wordt herdacht en anderen stellen vraagtekens bij het ontbreken van aandacht voor de slachtoffers van Nederlandse oorlogsmisdaden in de voormalige koloniën. Dit leidt soms tot pijnlijke situaties waarin Joden expres niet worden genoemd op herdenkingen, of zelfs tot oproepen de 4 mei-herdenking te boycotten.

Dat de Holocaust een racistische genocide was wordt in dit kader vaak niet erkend. Joodse pijn wordt gezien als witte pijn, terwijl de Holocaust pas in 1966 een plek kreeg in de nationale dodenherdenking en vóór die tijd werd doodgezwegen. Net zoals zwarte gemeenschappen nu strijden voor Keti Koti als nationale vrije dag, hebben Joodse gemeenschappen keihard moeten strijden voor erkenning van het hen aangedane leed. Desondanks proeft het soms alsof het de Joden wordt verweten dat zij wél worden herdacht als slachtoffers en anderen niet.

Op 4 mei herdenken we onder andere de genocide op 104.000 Nederlandse Joden. Maar als we ondertussen wegkijken van schaamteloos antisemitisme in ons parlement en op straat, of simpelweg niet in staat zijn het te herkennen, betekent die herdenking maar weinig.

Het gebrek aan kennis over Joden als historische en etnische minderheid in Nederland en de schadelijke verwarring over wat antisemitisme is, moet worden bevraagd en bevochten. Want ondertussen weten antisemieten precies waar zij het over hebben en wie zij met hun vaak eufemistische retoriek bedienen.

In het hiaat dat het gebrek aan kennis achterlaat, gedijen de Baudets, de Toubers en de neonazi’s van Voorpost en dat mogen we nooit toelaten. Want we weten allemaal welk eindspel fascisten voor ogen hebben als het om Joden gaat.

Jelle Zijlstra (1988) is fellow bij Humanity in Action en medeoprichter van Oy Vey Acts, een collectief van Joodse activisten die zich inzetten voor een gelijkwaardige samenleving voor iedereen. Beeld
Jelle Zijlstra (1988) is fellow bij Humanity in Action en medeoprichter van Oy Vey Acts, een collectief van Joodse activisten die zich inzetten voor een gelijkwaardige samenleving voor iedereen.