PlusOpinie

Opinie: ‘Energiecrisis? Dit is een kans voor een duurzaam Europa’

De huidige energiecrisis doet de prijzen voor gas en elektra flink stijgen. Dat is zuur, stelt Emma Verhaar, maar ook een kans om écht goed te gaan verduurzamen.

Emma Verhaar
In 1950 werd met de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) de basis gezegd voor de EU. Beeld EPA
In 1950 werd met de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) de basis gezegd voor de EU.Beeld EPA

Ruim 70 jaar geleden lanceerde Robert Schuman – op dat moment de Franse minister van Buitenlandse Zaken – een plan om de Frans-Duitse vrede te bewaren. Na drie desastreuze oorlogen leek dat broodnodig. Wilde de verzoening op de lange termijn slagen, dan moest het plan zich niet beperken tot de grenzen van de Bondsrepubliek en het Marianne-land. Maar liefst zes landen committeerden zich daarom aan het zogeheten Schumanplan. Ze verenigden zich in de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal en stonden daarmee aan de wieg van een geallieerd Europa.

Het mooie van de EGKS was dat ze niet alleen de controle over de zware industrie gemeenschappelijk regelde. Haar doel was ook om de welvaart en economische groei grondig te stimuleren. Een aantal visionairen tekende daarom een blauwdruk voor een gemeenschappelijk landbouwbeleid om de voedselzekerheid op peil te houden. Krap tien jaar na de oprichting bleek het gemeenschappelijk landbouwbeleid het ei van Columbus voor een zelfstandig, zelfvoorzienend en stabiel Europa. Politieke en economische eenwording lagen in het verlengde.

Marionettentheater

Kijkend naar de huidige energiecrisis staat de Europese positie geopolitiek gezien haaks op die van toen. Zoals het landbouwbeleid destijds Europa zelfvoorzienend maakte, zo maakt gas de EU momenteel afhankelijk van machtige buitenstaanders. Met het Kremlin in de hoofdrol van het marionettentheater: de gasbuizen zijn de draden, Europa is slechts een pop. Dat China de hele gasvoorraad opkoopt omdat ze bereid is een veel hogere prijs te betalen, brengt de Europese Unie alleen maar verder in het nauw.

De vraag is óf we als Europa de buitenwereld daadwerkelijk nodig hebben om de Europese burger van energie te voorzien. Er is nu momentum om de handschoen op te pakken en de energietransitie in een stroomversnelling te brengen. Zo worden we niet alleen minder afhankelijk van andere mogendheden, maar ook minder van fossiele brandstoffen. Willen we ons aan het Verdrag van Parijs houden om het klimaat te redden, dan moeten we ook wel. In die zin zijn de stijgende energieprijzen een zegen.

En dankzij de hoge rekening voor fossiele brandstoffen is er ook voor de Unie een economische prikkel om flink te investeren in groene energiebronnen. Ja, die investeringen zijn in eerste instantie duurder: de productiekosten voor een windmolen of een zonnepaneel zijn hoog. Daar staat tegenover dat de duurzame energiebronnen – vanwege die hoge energieprijzen – zichzelf veel sneller terugverdienen en daarmee dus een stuk rendabeler zijn.

Net zoals de energiebesparende maatregelen voor woningen. Voor Europese burgers zijn die nu over het algemeen buitengewoon aantrekkelijk. Niet voor niets stijgt de vraag naar adviezen over ‘verduurzaming’ van woningen bijna net zo hard als de gasprijzen. De energiecrisis blijkt een grote stimulans om te investeren in het isoleren van een woning of in zonnepanelen op het dak. Op die manier worden inwoners zelf minder afhankelijk van externe invloeden én dragen ze tegelijkertijd hun steentje bij aan het klimaat.

Natuurlijk is het nu even door de zure appel heen bijten. Voor sommige huishoudens ligt ernstige energiearmoede op de loer. Deze mensen moeten uiteraard niet in de kou komen te zitten. Maar dankzij de coronacrisis weten we hoe snel het kabinet bepaalde groepen tegemoet kan komen. Het Europees herstelfonds laat zien dat dit ook op Europees niveau mogelijk is.

Zelfvoorzienend

Op het gebied van energie moet Europa dus vroeg of laat zelfvoorzienend worden. Liever gisteren dan vandaag, zodat de Unie niet langer leunt op aardgas. Investeren in groene energie was daarom nog nooit zo urgent. Om het klimaat te redden én om de onafhankelijke en stabiele positie van de Unie te waarborgen.

Het landbouwbeleid uit de jaren zestig van het toen pasgeboren Europa laat zien dat het kan: zelfstandig en zelfvoorzienend zijn zonder dat dit ten koste gaat van de welvaart. Integendeel zelfs. Daaraan ontleent Europa als een zelfvoorzienend samenwerkende eenheid tenslotte haar bestaansrecht. Al is het argument dit keer niet de productie van Staal en Kolen, maar de reductie van CO2.

Emma Verhaar, studeerde Bestuur en Beleid aan de Universiteit van Utrecht en werkt als beleidsmedewerker. Beeld -
Emma Verhaar, studeerde Bestuur en Beleid aan de Universiteit van Utrecht en werkt als beleidsmedewerker.Beeld -
Meer over