Opinie

Opinie: ‘Een genocide voltrekt zich voor onze ogen, wat doet Nederland?’

Omdat Nederland het Genocideverdrag heeft ondertekend, is onze regering verplicht om in te grijpen in de Chinese provincie Xinjiang om de Oeigoerse minderheid te helpen, schrijft Koen Donatz.

Koen Donatz
Een Oeigoerse familie bezoekt het Corban Festival in Xinjiang tijdens het islamitische Offerfeest. Beeld Getty Images
Een Oeigoerse familie bezoekt het Corban Festival in Xinjiang tijdens het islamitische Offerfeest.Beeld Getty Images

China’s behandeling van de Oeigoeren in haar westelijke provincie Xinjiang is genocide, en president Xi Jinping draagt daar de primaire verantwoordelijkheid voor – zo luidde het oordeel van het Oeigoer Tribunaal begin december. Het oordeel had niet duidelijker kunnen zijn: de misdaad der misdaden voltrekt zich in China en haar president, Xi Jinping, is schuldig.

Al decennia voert China een repressief beleid tegenover etnische minderheden, waaronder de islamitische Oeigoeren in Xinjiang. Sinds 2016 heeft China naar schatting 1 à 1,5 miljoen Oeigoeren – 10 tot 15 procent van de Oeigoerse bevolking in China – opgesloten in kampen. Toen geruchten over de kampen de ronde begonnen te doen ontkende China dat deze kampen überhaupt bestonden. Dat werd al snel ongeloofwaardig, dus noemde China het ‘heropvoedingskampen’ waar mensen voor onderwijs en training heen zouden gaan. Onzin natuurlijk, inmiddels is overduidelijk dat Oeigoeren daar massaal opgesloten zitten. Martelingen, verdwijningen, verkrachtingen, gedwongen geboortepreventies, het is allemaal dagelijkse kost voor de Oeigoerse gemeenschap. Het oordeel van het Oeigoer Tribunaal dat er sprake is van genocide, is dus een bevestiging van hetgeen al langer bekend is.

Verplicht om actie te ondernemen

Als genocides één ding gemeen hebben, is het wel dat iedereen achteraf zegt: ‘dit nooit meer’. Als we de verhalen lezen en de beelden zien van eerdere genocides zijn we geschokt, en vragen we ons af hoe dit allemaal heeft kunnen gebeuren. Was er niemand die kon of wilde ingrijpen? We weten dat er nu een genocide gaande is in Xinjiang, dus de vraag wie er kan ingrijpen is zeer prangend. De Genocide Conventie, ondertekend door Nederland, China en de meeste andere landen, geeft de ondertekenaars de internationaal wettelijke plicht om genocides te voorkomen of te bestraffen. Kortom, Nederland is verplicht om actie te ondernemen.

Helaas schiet de Nederlandse regering hierin tekort, al zijn er goede initiatieven geweest. Zo verbrak Arnhem in juli haar stedenband met de Chinese stad Wuhan vanwege de behandeling van Oeigoeren. Ook D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma zet zich hard in om de genocide op de politieke agenda te houden. In februari nam de Tweede Kamer zijn motie aan die erkent dat de situatie in Xinjiang genocide is. Sjoerdsma’s motie om de Olympische Winterspelen in China volgend jaar diplomatiek te boycotten vanwege de genocide haalde het echter niet, want behalve de SGP stemden alle rechtse partijen tegen. VVD-Kamerlid Ruben Brekelmans verdedigde dit op Twitter; de Winterspelen zouden een goed moment zijn om de genocide aan te kaarten bij China. Alsof een theekransje met de Chinezen op de Winterspelen genoeg is.

Voortrekkersrol

Dit gebrek aan daadkracht illustreert helaas de houding van de Nederlandse regering ten opzichte van Xinjiang. Wil Nederland aan haar verplichtingen onder de Genocide Conventie voldoen, dan is er duidelijk meer nodig. Natuurlijk is werken in EU-verband het effectiefst, maar in plaats van te wachten op Brussel kan Nederland een voortrekkersrol spelen. Zo kan Nederland aankondigen dat het, net als onder meer de VS, geen overheidsdelegatie meestuurt naar de Winterspelen. Verder kan Nederland stoppen met het importeren van producten die in Xinjiang geproduceerd worden. Deze acties kunnen andere EU-landen stimuleren om te volgen. Daarnaast moet Nederland binnen de EU keihard lobbyen voor EU-brede economische en diplomatieke maatregelen om China onder druk te zetten om de genocide te staken.

En ja, het machtige China is wel degelijk gevoelig voor dit soort druk. Ten eerste leunt de legitimiteit van de Communistische Partij van China grotendeels op de groei van de Chinese economie. Als belangrijke handelspartners als de EU hun handel met China terugschroeven raakt dat de Chinese economie, en daarmee het regime. Ten tweede wil China haar internationale imago zorgvuldig bewaken. Een diplomatieke boycot van de Winterspelen is zeer schadelijk voor dat imago. Kortom, nu is het moment voor Nederland om actie te nemen om de genocide te stoppen. Wegkijken is geen optie.

Koen Donatz is masterstudent China & Globalisation aan King’s College London.

Meer over