Opinie

Opinie: ‘Dit kabinet duwt een miljoen Nederlanders nog dieper de ellende in’

Het teleurstellende regeerakkoord zal de zwakkere groepen in Nederland nog verder in problemen brengen, voorspelt Sezgin Cihangir. Waarom komt niemand meer op voor de mensen met een kleine beurs?

Sezgin Cihangir
Een zeldzame protestmars in Rotterdam-Zuid, april 2019, met oproepen tot eerlijke verdeling van welvaart, eerlijk klimaatbeleid en een goed pensioen voor iedereen. Beeld Robin Utrecht/ANP
Een zeldzame protestmars in Rotterdam-Zuid, april 2019, met oproepen tot eerlijke verdeling van welvaart, eerlijk klimaatbeleid en een goed pensioen voor iedereen.Beeld Robin Utrecht/ANP

“En wat is jouw realiteit,” vroeg mijn neef van 40 aan de andere kant van de videocall. Hij woont in Ankara, is getrouwd en heeft twee jonge kinderen. “Sinds de laatste keer dat we elkaar spraken, in september, betaal ik voor een doos eieren 40 lira in plaats van 19 en 150 lira voor de zonnebloemolie in plaats van 70. Brood wordt kunstmatig goedkoop gehouden om verhongering tegen te gaan, maar ook daarvoor betaal ik 2,25 lira, wat kort geleden 1,75 was. Dat is mijn realiteit, vertel me de jouwe.”

Verbaasd dat corona niet overal het gesprek van de dag bleek, ging ik op onderzoek uit naar de economische toestand van Turkije. Ik schrok van de waardedaling van de Turkse lira: begin dit jaar kreeg je voor 1 euro ongeveer 8 lira, op het moment van schrijven 18,67. Daarmee is de lira ten opzichte van de euro ruim 57 procent van zijn waarde verloren. Het jaar 2021 is voor de inwoners van Turkije een jaar van vele crises gebleken.

Voor een grote groep mensen in Nederland was het niet veel anders. Zo staat op de website van de Nationale ombudsman dat ongeveer een miljoen burgers in Nederland moeten rondkomen van een inkomen op of iets boven het sociaal minimum. ‘De meesten leven in (langdurige) armoede en slagen er niet (meer) in om hun hoofd financieel boven water te houden. Juist deze financieel kwetsbare burgers krijgen te maken met de meest complexe regelingen,’ schrijft de ombuds­man.

Genadeloze klap

De pandemie heeft de situatie van deze groep mensen waarschijnlijk verder verergerd. Desondanks lijken de vier regeringspartijen zich van geen kwaad bewust. Wie hun nieuwe regeerakkoord doorneemt, komt erachter dat ze miljarden over de balk smijten zonder zich te bekommeren om het lot van de zwakkeren in de samenleving.

Integendeel, het wederkerigheidsdenken en de houding dat migranten en de onderklasse profiteurs zijn, spetteren van het regeerakkoord af. Dit kabinet is er alleen voor degenen die werken en al een goed inkomen hebben. Wie het minder goed heeft, in de bijstand zit of geen werk heeft, gaat het de komende jaren nog moeilijker krijgen. Het zijn nog geen Turkse cijfers, maar de ongekend hoge inflatie van 5,2 procent zal een miljoen Nederlanders genadeloos raken.

Het is na tien jaar Rutte bittere waarheid geworden: de sterke overheid die Nederland ooit had, die mooie verzorgingsstaat: er is niets van over. Wat mij vooral verbaast is dat het zo geruisloos is gegaan. Waar waren de demonstraties of protesten? En als er al een demonstratie was, dan was de opkomst bedroevend klein.

Afbraakbeleid

Een onvermoeibare strijder tegen het oprukkende neoliberalisme in Nederland was de vroegere PvdA’er Marcel van Dam, tevens presentator en columnist in de Volkskrant. Zijn columns hebben mij jaren geïnspireerd: over de schaamteloze doorvoering van de marktwerking door elkaar steeds afwisselende linkse en rechtse politieke partijen, de ‘collaborateurs van het afbraakbeleid’ VVD, D66, CDA, CU en, niet te vergeten, de PvdA.

Er is niemand meer die er zijn of haar levenswerk van maakt om de machthebbers erop te wijzen dat een miljoen Nederlanders in onze samenleving op of onder de armoedegrens leven. Niemand die het opneemt voor de bijstandgerechtigden of voor mensen die leven onder het sociaal minimum voor wie een bloemetje op tafel er ook bij hoort, zoals ooit werd gezegd door Marga Klompé, de bedenker van de bijstand en de eerste vrouwelijke minister van Nederland.

In het Nederland van VVD en D66 lijkt het er niet op dat de sociale minima iets toebedeeld krijgen, terwijl de inflatie ruim 5 procent bedraagt. Het woord bijstandgerechtigden komt amper voor in het hele regeerakkoord. De enige passage gaat over hoe mensen in de bijstand aan het werk te helpen. Met name in kringen van VVD en D66 heerst het waanidee dat we alle bijstandgerechtigden vooral aan het werk moeten proberen te krijgen en dat een lage uitkering dé prikkel is om dat te bewerkstelligen.

Eén ding is zeker: de armoedecijfers zijn met die aanpak in de afgelopen dertig tot veertig jaar nauwelijks gedaald. Gebrek aan geld drukt mensen juist dieper de armoede in, waardoor hun kansen op de arbeidsmarkt nog verder afnemen.

Het armoedebeleid is zo ingericht om fraude te voorkomen. Uit de toeslagenaffaire weten we inmiddels welke gevolgen dit soort denken kan hebben. Je zou verwachten dat men er iets van geleerd heeft, maar nee: de plannen op het gebied van bijstand zijn ongewijzigd gebleven. Zie voor het bewijs dat dit regeerakkoord een asociaal akkoord is ook de passages over integratie en migratie.

Rechtse wolf

Het is duidelijk dat we de komende jaren een protectionistische overheid gaan krijgen op het gebied van migratie en de sociaal-culturele dimensie. Dus nog erger dan we de afgelopen tien jaar hebben gehad. En dat terwijl Sigrid Kaag zich regelmatig profileert met behoorlijk linkse thema’s als kansengelijkheid. Met de uitingen op sociale media over haar half-Palestijnse kinderen wist zij de harten van vele zwevende linkse kiezers te stelen die doorgaans op PvdA of GroenLinks stemden. Het begint er steeds meer op te lijken dat Kaag een rechtse wolf is in linkse schaapskleren.

Het overgrote deel van dit jaar hebben we moeten wachten tot Rutte en Kaag klaar waren met hun rituele dansje. Dit zeer teleurstellende regeerakkoord maakt het drama van 2021 compleet.

Sezgin Cihangir is doctor in de sociale psychologie en directeur van het Nederlands Mathematisch Instituut. Beeld Emmely van Mierlo
Sezgin Cihangir is doctor in de sociale psychologie en directeur van het Nederlands Mathematisch Instituut.Beeld Emmely van Mierlo
Meer over