Opinie

Opinie: ‘Die 175 miljoen euro voor Rembrandts Vaandeldrager zijn pas over 375 jaar terugverdiend’

Niet iedereen is blij met de aankoop van Rembrandts De Vaandeldrager à 175 miljoen euro. Begrijpelijk, stelt Ruurd Mulder. Maar als je de aankoop in perspectief plaatst, zie je dat het een goede investering in de toekomst is geweest.

Het Parool
De Vaandeldrager van Rembrandt , 1636. Beeld
De Vaandeldrager van Rembrandt , 1636.

En toen hadden we ook nog De Vaandeldrager. Champagne vorige week woensdag, zou je denken. You can drink champaign at every hour, tenslotte. Helaas zijn er altijd weer mensen die het feestje bederven. Niet iedereen was even blij met de aanschaf van deze Rembrandt voor 175 miljoen euro. In diverse reacties en publicaties werd het cultuurhistorisch belang van Rembrandts Vaandeldrager ter discussie gesteld.

Grotenamenziekte

Er werd het Rijksmuseum verweten dat het lijdt aan wat sommige critici wel de Grotenamenziekte noemen. De directie van het museum zou zich blindstaren op de naam Rembrandt en voorbijgaan aan de vrouwelijke en niet-westerse kunstenaars die inmiddels op de poort van de kunsthistorische canon kloppen.

Het is goed dat de aankoop in perspectief wordt gezet. Er zijn grote woorden gebruikt om de miljoenenaankoop te rechtvaardigen. Het schilderij zou van essentieel belang zijn voor ons land, diep zijn verbonden met de Nederlandse geschiedenis, generaties zouden ervan hebben gedroomd en het was Rembrandts artistieke doorbraak die uiteindelijk zou leiden tot De Nachtwacht.

Dergelijke kwalificaties moeten altijd met gepast wantrouwen worden bezien. Niet zelden worden ze gebruikt bij het ontbreken van meer zakelijke argumenten en dienen ze vooral ter maskering van twijfel en onzekerheid.

Economische argumenten

Als cultuurhistorische redenen tekortschieten om De Vaandeldrager voor 175 miljoen naar de Eregalerij te halen, zijn er dan wellicht economische argumenten om de aankoop te verdedigen? Is De Vaandeldrager een goede investering? Op korte termijn zal het schilderij meer mensen naar het museum trekken en ook de beloofde Grand Tour door het land zal zorgen voor aandacht en museuminkomsten.

Op lange termijn zullen de effecten minder groot zijn. De Vaandeldrager komt in de Eregalerij te hangen, maar zal op zaal slechts in beperkte mate extra publiek trekken. De meeste schilderijen daar zijn als het gaat om de publieke beleving inwisselbaar, uitgezonderd De Nachtwacht, Het Joodse Bruidje en misschien De Staalmeesters. De andere werken kunnen zonder merkbare gevolgen worden vervangen.

Wisselgeld op de bruikleenmarkt

Hiermee is echter nog niet alles gezegd. De Vaandeldrager kan namelijk worden gebruikt als wisselgeld op de bruikleenmarkt. Het geregeld uitlenen van het schilderij stelt het Rijksmuseum in staat om op zijn tijd belangrijke kunstwerken naar zich toe te halen. Het is makkelijker praten met het Louvre en The National Gallery als je zelf meer dan een tiental Rembrandts in je collectie hebt.

Met de grote namen uit andere musea is het mogelijk om tentoonstellingen te organiseren die vallen in de categorie blockbuster. Al staan deze megatentoonstellingen inmiddels ter discussie in de museumwereld, indirect zal de aanschaf van De Vaandeldrager zo een positief effect hebben op de bezoekersaantallen van het Rijks.

Symbolische functie

De vraag is alleen hoeveel zoden dit aan de dijk zet. Aan de hand van wat aannames kun je op een bierviltje uitrekenen dat De Vaandeldrager zo’n acht procent meer bezoekers moet trekken om iets van een bescheiden rendement op te leveren. Daar is die arme man in zijn eentje niet toe in staat. Maar goed, hij had al sinds Rembrandts tijd een symbolische functie.

Interessant is daarom om ook nog even de zogeheten terugverdientijd van het werk te berekenen. Met vergelijkbare aannames en wijze van berekenen kom je dan tot een periode van 375 jaar. In het licht der eeuwigheid lijkt dus de aanschaf van De Vaandeldrager een verantwoorde investering.

Ruurd Mulder, auteur van Schandalen in de kunst en docent cultuur en mediamarketing aan de Hogeschool van Amsterdam. Beeld Christa Romp
Ruurd Mulder, auteur van Schandalen in de kunst en docent cultuur en mediamarketing aan de Hogeschool van Amsterdam.Beeld Christa Romp
Meer over